မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္းအဂၤါစု (Lacrimal Apparatus)

 မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္းအဂၤါစု

 

   

                                                   မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္းအဂၤါစု၏ အလုပ္လုပ္ပံုအဆင့္ဆင့္

       Lacrimal gland - မ်က္ရည္ထြက္ဂလင္း။

       Superior lacrimal punctum - အထက္မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္။

       Inferior lacrimal punctum - ေအာက္မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္ ။

       Lacrimal sac -မ်က္ရည္အိတ္ ။

       Nasolacrimal duct - ႏွာရိုးအတြင္းရွိ မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္း။

       Inferior meatus and turbinate - အထက္မွစီးလာေသာ  မ်က္ရည္အားလံုးစီးထြက္ရာ အဖြင့္ အပိတ္ပါေသာ ႏွာရိုးေပါက္ ။

                                    မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္မ်ား ႏွင့္ မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္ပိတ္၍မ်က္ရည္က်ပံု

            မ်က္၀န္းအတြင္း ျပန္႔ႏွံ႔လွ်က္ အရည္အလႊာပါးအျဖစ္တည္ရွိေသာ မ်က္ရည္ အစုအေ၀းသည္ က်န္ေသာမ်က္စိအဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ား၏ လုပ္္ ေဆာင္ခ်က္မ်ားကို ၾကီးမားစြာ အေထာက္အပံ့ျပဳသည့္အျပင္ အာဟာရ ျဖည့္တင္းမႈကိုလည္း ေဆာင္ရြက္ေပးပါသည္။မ်က္ၾကည္လႊာကို ၾကည္လင္ ေတာက္ပေနေစျပီး ၄င္း၏လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားကိုေကာင္းမြန္စြာ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ ေစေရးအတြက္  အားျဖည့္ေပးပါသည္။ မ်က္ေျမွး လႊာ(conjunctiva)ကို အစဥ္အျမဲ စိုစြတ္ေနေစျပီး မ်က္ခြံႏွင့္မ်က္လံုးတို႔၏ လႈပ္ရွားမႈမ်ားကို ေခ်ာ ေမြ ႔ေျပျ ပစ္ေစပါသည္။

         မ်က္ရည္ထြက္ဂလင္း(lacrimal gland)မွထုတ္ေပးေသာ မ်က္ရည္ မ်ားသည္ မ်က္၀န္းအတြင္း စိမ့္၀င္ျပန္႔ႏွံ႔လွ်က္စိုစြတ္ေစျပီး အရည္အလႊာ ပါးအျဖစ္ ရွိေနေစပါသည္။ ပိုလွ်ံေသာမ်က္ရည္မ်ား သည္ ႏွာေ ခါင္းဖက္ မ်က္လံုးေဒါင့္စြန္း၌ရွိေသာ အထက္ေအာက္ မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္မ်ား (superior and inferior lacrimal punctums)မွတဆင့္ ႏွာရိုးအတြင္းရွိ မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္း(nasolacrimal duct) သို႔ ေရာက္ရွိ ပါသည္။ ထိုမွ တဆင့္ ႏွာေခါင္းရိုးေအာက္ဖက္ထြက္ေပါက္(inferior meatus and turbinate) ကိုျဖတ္ သန္းလွ်က္ အာေခါင္တြင္းသို႔က်ဆင္းပါသည္။

              မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္းအဂၤါစုႏွင့္ပတ္သက္ေသာ အျဖစ္မ်ား သည့္မ်က္စိျပႆနာမ်ားမွာ-

- မ်က္ရည္ထြက္ဂလင္း(Lacrimal gland)မွ မ်က္ရည္ထြက္နည္းျခင္း။

          လကၡဏာရပ္မ်ားအျဖစ္ မ်က္စိေျခာက္ေသြ႔ျခင္း(Dry Eye)၊မသိမ သာ အျမင္မႈန္၀ါးျခင္း စသည္ တို႔ကို ခံစားရပါမည္။ျပင္းထန္ပါက မ်က္စိနီ ျခင္း၊မ်က္ေျမွးလႊာေရာင္ရမ္းျခင္း(conjunctivitis) တို႔ကိုျ ဖစ္ေစႏုိင္ပါသည္။

-မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္(superior and inferior lacrimal punctums) ပိတ္ျခင္း။

         လကၡဏာရပ္မ်ားအျဖစ္ အစဥ္အျမဲ မ်က္ရည္တစိုစို(Epiphora) ျဖစ္ ေနျခင္းႏွင့္ မ်က္စိစပ္ျခင္း။ သက္ၾကီးပိုင္းတြင္ အျဖစ္မ်ား၏။

-မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္းပိုး၀င္ျခင္း(Lacrimal infections)

        မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္ပိတ္ရာမွတဆင့္ ဆက္လက္ျဖစ္ပြားတတ္ ပါသည္ ။ မ်က္ရည္တစိုစိုျဖစ္ျခင္း၊ မ်က္စိစပ္ျခင္းမ်ားအျပင္ နာက်င္ကိုက္ခဲမႈကိုလည္း ခံစားရတတ္ပါသည္ ။ မ်က္ရည္ထြက္ေပါက္ရွိ ရာ ႏွာေခါင္းရင္းကို ဖိၾကည့္လွ်င္ ျပည္(pus)မ်ား စိမ့္ထြက္လာသည္ကို တခါတရံေတြ႔ရတတ္ ပါသည္။

       မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္းအဂၤါစုအတြင္း ျဖစ္ပြားေသာ အထက္ပါ မ်က္ စိျပႆနာမ်ားသည္ စနစ္တက် ကုသမႈကို ခံယူရန္လိုအပ္ေသာ ျပႆနာ ရပ္မ်ားျဖစ္၍ မ်က္စိအထူးကုဆရာ၀န္ႏွင့္အခ်ိန္မီျပသရန္ လိုအပ္ ပါသည္။

 ျပည့္ေအာင္

 Ref : Oxford Medical Dictionary

မ်က္စိအာရံုေၾကာမ်ား (Optic Nerve)

 မ်က္စိအာရံုေၾကာမ်ား

       

                                          ပံု(၁)မ်က္စိအာရံုေၾကာ ႏွင့္ ဦးေႏွာက္တ္ို႔ဆက္သြယ္လွ်က္ အလုပ္လုပ္ပံု

                                      ပံု(၂)မ်က္စိႏွင့္ မ်က္စိအာရံုေၾကာမ်ား အလုပ္လုပ္ပံု

         မ်က္စိ၏ အတြင္းအျပင္ အဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ား၊မ်က္စိအာရံုေၾကာ မ်ားႏွင့္ မ်က္စိအျမင္ဆိုင္ရာ ဦးေႏွာက္တို႔ အလုပ္လုပ္ပံုအဆင့္ဆင့္သည္ အလြန္သိမ္ေမြ႔နက္နဲလွ်က္ ရႈပ္ေထြးပါသည္။နားလည္ရ လြယ္ကူေစရန္ သရုပ္ေဖာ္ပံုမ်ားကို ေလ့လာၾကရပါမည္။

        အထက္ပါ ပံု(၁)(၂) တို႔တြင္ ေတြ႔ရေသာ ကြဲျပားသည့္ အေရာင္မ်ား သည္ မတူညီေသာ အလုပ္ႏွစ္ ခုကို ရည္ညႊန္းသည္ျဖစ္ရာ မ်က္စိတလံုး တည္း၌ပင္လွ်င္ အရာ၀တၱဳ ပံုရိပ္တခုကို ရႈျမင္ရာ၌ ျခားနားေသာ ရႈေဒါင့္ႏွစ္ ခု အပိုင္းႏွစ္ပိုင္းျဖင့္ ဖတ္ၾကားပံုေဖာ္ေၾကာင္း ေတြ႔ၾကရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ဤနည္းတူ မ်က္စိအာ ရံုေၾကာအပိုင္း ႏွင့္္ ဦးေႏွာက္တို႔၏ အလုပ္လုပ္ပံု မ်ား တြင္ ေတြ႔ျမင္ႏိုင္ပါသည္။

       မ်က္စိအာရံုေၾကာမ်ားသည္  ဦးေႏွာက္မွလာေသာ အာရံုေၾကာ (၁၂) စံုအနက္ ဒုတိယေျမာက္အာ ရံုေၾကာ(Cranial Nerve-II) ျဖစ္ျပီး အျမင္အာ ရံု ျပည့္၀ေကာင္းမြန္ေရးအတြက္ အဓိကက်ေသာ အဂၤါ အစိတ္အပိုင္းျဖစ္၏။ အာရံုေၾကာတခုခ်င္းစီတြင္ ဖိုက္ဘာ(fiber)အာရံုေၾကာ အမွ်င္ငယ္ေပါင္း တစ္သန္း (one million)ဖြဲ႔စည္း ပါ၀င္လွ်က္ရွိ၏။

        ျမင္လႊာ(retina)ေပၚရွိ အေရာင္အေသြးကို ခြဲျခားဖတ္ၾကား ဆံုးျဖတ္ ေပးေသာ ဆဲလ္အမ်ိိဳးအစား (cone cells)ႏွင့္ အလင္းႏွင့္အျမင္အာရံုကို ခြဲ ျခားဖတ္ၾကား ဆံုးျဖတ္ေပးေသာ ဆဲလ္(rod cell)မ်ားမွ ေပးပို ႔ေသာ အခ်က္ အလက္မ်ားကို လက္ခံရယူျပီး ဦးေႏွာက္သို႔ ဆက္လက္ေပးပို႔ပါသည္။

       ဘယ္ညာမ်က္စိႏွစ္လံုး၏ အေနာက္ဖက္မွ ထြက္လာေသာ မ်က္စိ အာရံုေၾကာအမ်ားသည္ မ်က္ခြံရိုး (orbit)မွတဆင့္ ဦးေခါင္းခြံအတြင္းသို႔ ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္ျပီး ေနာက္ ၾကက္ေျခခတ္ပုံ သ႑န္ ကူးလူးျဖတ္ သန္း ရာေနရာ(optic chiasm)သို႔ ေရာက္ရွိသည္။ ထိုမွတဆင့္ ဘယ္ညာမ်က္စိ အာရံုေၾကာမ်ား ထပ္မံခြဲျ ဖာလ်က္ ထြက္လာျပီး ဦးေႏွာက္ရွိ မ်က္စိအျမင္ အာရံုဆိုင္ရာ ဘယ္ညာအဖုႏွစ္ခု(occipital lobe) သို႔ ၄င္း တို႔၏အကာ (cortex)ကို ျဖတ္သန္းလွ်က္ ၀င္ေရာက္သည္။၄င္း occipital lobe မ်ား သည္ ဦးေခါင္းေနာ က္ေစ့၏ ေအာက္ဖက္၌ ကပ္လွ်က္ တည္ရွိေသာ အဖုႏွစ္ခုျဖစ္၏ ။

 ျပည့္ေအာင္

 Ref  : Oxford Medical Dictionary

မ်က္ခြံရိုး(Orbit)

 

                                                        ပံု(၈)မ်က္ခြံရိုးအတြင္း၌ မ်က္လံုးတည္ရွိေနပံု

             မ်က္ခြံရိုးသည္ ဦးေခါင္းခြံအတြင္းရွိျပီး မ်က္လံုးႏွင့္၄င္း၏ အဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ား ၀င္ဆံ့နိဳင္သည့္ အေခါင္းအိမ္ျဖစ္၏ ။ဦးေခါင္းခြံ၏ အေရွ႕ဖက္မ်က္ႏွာစာတြင္ အစံုလိုက္ရွိျပီး ႏွာေခါင္ရိုး အေပၚအေခါင္း (sphenoid)၊ ႏွာေခါင္းရိုးေအာက္ဖက္(ethmoid)၊ပါးရိုး အျပင္ဖက္အရိုး (zygomatic)၊ ပါးရိုးအတြင္းဖက္ရွိ အရိုးအေခါင္း(maxillary)၊မ်က္ခံုးရိုးေနရာရွိ L ပံု သ႑န္အရိုး(palatine)၊မ်က္ရည္လမ္းေၾကာင္းလိုဏ္ေ ခါင္းငယ္(lacrimal)စသည္တို႔ျဖင့္ ပါ၀င္ဖြဲ႔စည္းထားပါသည္။

 ျပည့္ေအာင္(COA)

မ်က္စိၾကြက္သားမ်ား(Extraocular muscles)

        မ်က္စိၾကြက္သားမ်ား(Extraocular muscles)

     

                                                       ပံု(၇) မ်က္စိၾကြက္သားမ်ား၏ ပံုမွန္အေနအထားမ်ား

          ပံုတြင္ေဖာ္ျပထားသည့္အတိုင္း မ်က္လံုးကိုဆိုင္းၾကိဳးသဖြယ္ တြယ္ ဆက္လွ်က္ရွိေသာ ၾကြက္သားမ်ား အေရအတြက္မွာ (၆)ေခ်ာင္း ရွိပါသည္။ ၄င္းၾကြက္သားမ်ားသည္ မ်က္လံုး၏ လႈပ္ရွားမႈအမ်ိဳးမ်ဳိးကို ျဖစ္ေပ ၚေစသကဲ့သို႔ မ်က္စိ၏ပံုမွန္အေနအထားပ်က္ယြင္းမႈ မရွိေစေရးအတြက္လည္း ထိန္းသိမ္းေပးပါသည္။ မ်က္စိ ၾကြက္သားမ်ား(Extraocular muscles)၏ လႈပ္ရွားမႈမ်ား သည္ မ်က္စိအတြက္လိုအပ္ေသာ အေနအထား အေျပာင္းအလဲမ်ား မွန္ကန္ေစ ေရးအတြက္ အခ်ိန္ကိုက္ထိမ္းညိွေပးေသာ အေရးပါသည့္ အဂၤါ အစိပ္အပိုင္း မ်ား ျဖစ္ပါသည္။

         ၾကြက္္သား(၆)ေခ်ာင္းအနက္ အေပၚေအာက္ႏွင့္ ေဘးဘယ္ညာ တည့္တည့္ရွိ ၾကြက္သားေျဖာင့္ (၄)ေခ်ာင္းသည္ မ်က္စိ၏ အေျခခံအက်ဆံုး လႈပ္ရွားမႈမ်ားျဖစ္သည့္ အေပၚေအာက္တည့္တည့္ ၾကည့္ရႈျ ခင္းႏွင့္ ဘယ္ ညာတည့္တည့္ ၾကည့္ရႈျခင္းမ်ားကို ထိမ္းခ်ဳပ္ေပးသည္။ အေပၚတည့္တည့္ ၾကြက္သားကို Superior rectus muscle (အေပၚၾကြက္သား ေျဖာင့္)၊ ေအာက္တည့္တည့္ၾကြက္သားကို Inferior rectus muscle (ေအာက္ ၾကြက္သားေျဖာင့္)၊ႏွာေခါင္းဖက္ၾကြက္သားကို Medial rectus muscle (အလယ္ၾကြက္ သားေျဖာင့္)၊ပါးဖက္ၾကြက္သားကို Lateral rectus muscle (ေဘးဖက္ၾကြက္သားေျဖာင့္) စသည္ျဖင့္ ေခၚ ပါသည္။

        က်န္ၾကြက္သား(၂)ေခ်ာင္းသည္ အထက္ေအာက္ ၾကြက္သားေကြး ႏွစ္ေခ်ာင္းျဖစ္ျပီး မ်က္ခြံရိုးႏွင့္ ခ်ိပ္ တြဲလွ်က္ရွိ၏။အထက္ပိုင္းရွိ ၾကြက္သား ကို မ်က္စိကိုေစာင္းေစေသာ အထက္ပိုင္းၾကြက္သား(Superior oblique muscle)ဟုေခၚျပီး၊ေအာက္ပိုင္းရွိၾကြက္သားကို မ်က္စိကိုေစာင္းေစေသာ ေအာက္ပိုင္း ၾကြက္သား (Inferior oblique muscle)ဟုေခၚပါသည္။

         ဦးေခါင္းလႈပ္ရွားမႈႏွင့္ ဆက္စပ္လွ်က္ရွိျပီး မ်က္စိၾကည္ရႈ႕ရာ အရပ္ မ်က္ႏွာသို႔ ဦးေခါင္းကလိုက္ ပါေရြ႕လွ်ားျခင္းမိ်ဳးကို ျဖစ္ေပၚေစသည့္အျပင္ မ်က္စိကို ေ၀့၀ိုက္ၾကည့္ျခင္းမ်ိဳးကိုလည္း အေထာက္အပံ့ျပဳေပး ပါသည္။ မ်က္စိကို အေပၚသို႔ၾကည့္လွ်င္ Inferior Oblique(မ်က္စိကိုေစာင္းေစေသာ ေအာက္ ပိုင္းၾကြက္ သား)ကေထာက္ပံ့ကူညီျပီး ၊မ်က္စိကိုေအာက္သို႔ၾကည့္ လွ်င္ Superior Oblique (မ်က္စိကိုေစာင္းေစေသာ အထက္ၾကြက္သား) က ကူညီေပးပါသည္။

            မ်က္စိၾကြက္သားမ်ား(Extraocular muscles-EOM)သည္ မ်က္စိ တည့္ျခင္းေစြျခင္းတို႔၏ အဓိက အေၾကာင္းရင္းခံမ်ားျဖစ္ျပီး ၾကြက္သားမ်ား အားနည္းျခင္းေၾကာင့္ မ်က္စိေစြႏုိင္သကဲ့သို႔ ၎ၾကြက္သားမ်ား ကို ထိမ္း ခ်ဳပ္ေသာ ဦးေႏွာက္အာရံုေၾကာမ်ား အားနည္းလွ်င္လည္း မ်က္စိေစြျခင္းကို ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။

            ဆ႒မေျမာက္ ဦးေႏွာက္အာရံုေၾကာ(Six cranial nerve) သည္ ေဘးဖက္ၾကြက္သားေျဖာင့္ (Lateral rectus muscle)ကို ထိမ္းခ်ဳပ္သျဖင့္ Six cranial nerve(ဆ႒မေျမာက္ ဦးေႏွာက္အာ ရံုေၾကာ)ေ ရာဂါ ျဖစ္လွ်င္၊ ေဘးဖက္ၾကြက္သား(Lateral rectus muscle)သည္ ပံုမွန္အလုပ္ မလုပ္ နိဳင္ဘဲ အတြင္းေ စြ,ေစြတတ္ပါသည္။

           မ်က္စိကိုေစာင္းေစေသာ အထက္ၾကြက္သား(Superior Oblique)ကို စတုတၳေျမာက္ ဦးေႏွာက္ အာရံုေၾကာ (Fourths cranial nerve) က ထိမ္းခ်ဳပ္သျဖင့္၊၎အာရံုေၾကာကို ထိခိုက္မိျခင္းမ်ိဳးျဖစ္ပါက မ်က္စိအ ေပၚသို႔တက္၍ ေစြတတ္ပါသည္။က်န္ေသာ မ်က္စိၾကြက္သားေျဖာင့္ ေလး ေခ်ာင္းကို တတိယေျ မာက္ဦးေႏွာက္အာရံုေၾကာ(Third cranial nerve) ထိမ္းခ်ဳပ္ေသာေၾကာင့္ တတိယေျမာက္ဦးေႏွာက္ အာ ရံုေၾကာ ထိခိုက္လွ်င္ လည္းေစြသည့္လကၡဏာကို အသီးသီးျပၾကေလသည္။အထူးသျဖင့္ အျပင္ ေစြ (Diver gent squint)ျဖစ္တတ္ျပီး ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိသူမ်ားတြင္ ျဖစ္တတ္ ပါသည္။ 

    ျပည့္ေအာင္(COA)