မ်က္စိ၊ အျမင္အာရံုႏွင့္ မ်က္မွန္ပါဝါ(၁) ။(၅/၇/၂၀၁၉ ရက္ေန႔ထုတ္ရတနာပံုေန႔စဥ္သတင္းစာပါေဆာင္းပါး)

မ်က္စိဆိုသည္မွာ(Introduction to the eye)

မ်က္စိစမ္းသပ္စစ္ေဆးျခင္း၊ ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ားကို မွတ္တမ္းတင္ျခင္း  ျပႆနာမ်ားကို သံုးသပ္ အေျဖ ရွာျခင္း၊ မိမိထက္ ပို၍က်ြမ္းက်င္ေသာ ပညာရွင္မ်ားထံသို႕ ေပးပို႔ေစလႊတ္၍  ဆက္လက္ကုသ မႈခံ ယူေစျခင္း၊ စသည္တို႔ ကို ေဆာင္ရြက္ရာ၌ ထိေရာက္မႈ ရွိေစရန္အတြက္ မ်က္စိ၏အဂၤါအစိတ္ အပိုင္းမ်ား (Anatomy of the eye)ကို အေခၚအေ၀ၚႏွင့္တကြ တိတိက်က် သိရွိရန္ အေရးၾကီးပါ သည္။ ဤအခန္း ၌ မ်က္စိအဂၤါအစိတ္ အပိုင္းမ်ားႏွင့္ ၎တို႔၏ အေခၚအေ၀ၚမ်ားအျပင္ လုပ္ငန္း ေဆာင္ရြက္ပံုမ်ား ကို လည္း ေဖာ္ျပထားပါသည္။

              ကမၻာႏွင့္အ၀ွမ္းရွိ နိုင္ငံအသီးသီး လူမ်ိဳးအသီးသီးတ႔ို၏ အေရာင္အေသြး အရြယ္အစား ပံုသ႑န္အားျဖင့္ မတူညီၾကေသာ မ်က္စိအမ်ိဳးမ်ိဳးကို ေတြ႔ဘူးျမင္ဘူးၾကမည္ ျဖစ္ပါသည္။အေသြး အေရာင္ ပံုသ႑န္ အားျဖင့္ မည္သို႔ပင္ ကြဲျပားျခားနားေစကာမူ မ်က္စိအသံုးျပဳမႈ အပိုင္းတြင္မူ တူညီ ၾကသည္ကို ေတြ႕ၾကရမည္ ျဖစ္၏။ ဥပမာအားျဖင့္- စာေရးစာဖတ္ျခင္း၊ ရုပ္ရွင္ တယ္လီေဗးရွင္းမ်ား ၾကည့္ရႈျခင္း ႏွင့္ စက္ဘီး ေမာ္ေတာ္ဆိုင္ကယ္မွစ၍ ယာဥ္အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ေမာင္းႏွင္ျခင္း၊ စသည္တို႔ ျဖစ္၏။ အျမင္အာရုံ မၾကည္ လင္ျခင္း၊ မ်က္စိနီျခင္း၊ မ်က္စိနာျခင္းမ်ိဳးႏွင့္ မ်က္စိ၏ အစိတ္အပိုင္းတခုခု ခ်ိဳ႕ ယြင္း အားနည္းခ်က္ ျဖစ္ေပၚ တတ္ျခင္းမ်ားတြင္လည္း တူညီၾကေလသည္။

          ဤေနရာ၌ အေရးၾကီးသည္မွာ မ်က္စိအဂၤါအစိတ္အပိုင္း အသီး သီး၏ ပံုမွန္လုပ္ေဆာင္ ခ်က္ မ်ား ႏွင့္ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈမ်ားကိို သိထားရန္ပင္ျဖစ္ ပါသည္။ထိုကဲ့သို႕သိမွသာလွ်င္ တစံုတ ေယာက္၏ မ်က္စိ၌ ျဖစ္ ေပၚေနေသာ အေကာင္းအဆိုး လကၡဏာမ်ားႏွင့္ ေဖာက္ျပန္မႈမ်ားကို သိနိဳင္ ျပီး မည္ကဲ့သို႔ ေဆာင္ရြက္ေပးသင့္သည္ကို မွန္ကန္စြာ ဆံုးျဖတ္ နိဳင္မည္ျဖစ္ပါသည္။

မ်က္စိကို ေလ့လာမည္ဆိုလ်င္……

          မ်က္စိ၏ အခ်ိဳ႔ေသာအစိတ္အပိုင္းမ်ားသည္ သာမန္မ်က္စိျဖင့္ ၾကည့္ရုံႏွင့္ သိနိဳင္ေသာ္လည္း မ်က္စိ၏ အတြင္းပိုင္းတြင္ရွိေသာ အခ်ိဳ႔ အဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ားမွာမူ မ်က္စိကိုစမ္းသပ္စစ္ေဆးၾကည့္ ရႈ ရန္ အထူးျပဳလုပ္ထားေသာ ကရိယာ(Special instrument)မ်ားျဖင့္ ၾကည့္ရႈမွသာ ျမင္ေတြ႔နိဳင္မည္ ျဖစ္ပါ သည္။ 

          ဤအခန္းတြင္ Special instruments မ်ားကို အသံုးမျပဳဘဲ ေဆးခန္းသံုးလက္ႏွိပ္ ဓါတ္မီး ငယ္ကို သံုး၍ သာမန္မ်က္စိျဖင့္ သိနိဳင္ျမင္နိဳင္ ေသာ  အဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ားကိုသာမက အျခား သိသင့္ သိထိုက္ေသာ  အဂၤါအစိိတ္အပိုင္းမ်ားႏွင္ ၎တိ္ု႔ ၏ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားကိုပါ လက္လွမ္း မီသေရြ႔ ေရးသားေဖာ္ျပ သြားပါမည္။ သို႔မွသာ  ၾကံဳေတြ႔ရေသာ မ်က္စိျပႆနာမ်ား၏ အတိမ္ အနက္ကို သိျမင္ျပီး မည္သို႔ဆက္လက္ေဆာင္ရြက္သင့္ သည္ကို မွန္ကန္စြာဆံုး ျဖတ္နိဳင္မည္ ျဖစ္ပါသည္။                                                     

အသံုးမ်ားေသာ မ်က္စိေဝါဟာရမ်ား

                                                                                                                                      Sclera စကယ္လာ မ်က္ျဖဴလႊာ။                                                                                                                   Iris အိုင္းရစ္ - မ်က္နက္၀န္း။                                                                                                                     Cornea ေကာ္နီယာ - မ်က္ၾကည္လႊာ။                                                                                                               Pupil ပ်ဴပယ္- မ်က္စိသူငယ္အိမ္။                                                                                                                     Lens လန္းစ္- မ်က္တြင္းမွန္ဘီလူး။                                                                              Conjunctiva ကြန္ဂ်န္ေတဘာ - မ်က္ေျမွးလႊာ။                                                                        Vitreous ဗစ္ထရီးယပ္- မ်က္စိေနာက္ခန္းအတြင္း အျပည့္ရွိေနသည့္ အလင္းတန္း ျဖတ္သန္း ၀င္ေရာက္နိဳင္သည့္ အရည္ပ်စ္။                                                                                                                                         Choroid ကိုးရြိဳက္ - မ်က္စိ၏အလယ္လႊာ။                                                                               Optic nerve ေအာ့ဗ္တစ္နာ့ဗ္- မ်က္စိအာရံုေၾကာ။                                                             Retina ရက္တီနာ- ျမင္လႊာ။                                                                                        Macular မက္က်ဴလာ- ျမင္လႊာ(Retina)၏အလယ္ဗဟို။

 ေဆးပညာသံုး ေနရာျပပုဒ္မ်ား(Anatomical term of location)

-Anterior   အင္တီိးရီးယား (ေရွ႕ဖက္အပိုင္း)= infront of(e.g-the cornea is anterior to the iris).                                                                                                                   -Posterior   ပို႔စ္တီးရီးယား (ေနာက္ဖက္အပိုင္း)= Behind (e.g- the retina is posterior to the crystalline lens).                                                                                                           -Superior  ဆူပီးရီးယား (အထက္ဖက္အပိုင္း)= above (e.g-the eyebrow is superior of the eye).                                                                                                                                    -Inferior အင္ဖီးရီးယား (ေအာက္ဖက္အပိုင္း)= Below (e.g-the mouth is inferior to the eye).  -Nasal ေနဇယ္ (ႏွာေခါင္းဖက္အပိုင္း/နား၏ဆန္႔က်င္ဖက္)=Closer to the nose further away from the ear).                                                                                                                  -Temporal (နားဖက္အပိုင္း/ႏွာေခါင္း၏ဆန္႔က်င္ဖက္)=Further away from the nose;closer to the ear.

အဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ား၏သေဘာသဘာဝ

(၁)မ်က္ခြံရိုး(Orbit)       

             မ်က္စိကိုအုပ္ငံုလ်က္ အျပည့္အ၀ အကာအကြယ္ေပး ထား ေသာ အစိိတ္အပိုင္းသည္ မ်က္ခြံ ရိုး ျဖစ္သည္။မ်က္ခြံရိုးသည္ ဦးေခါင္းခြံ၏ ေရွ႕မ်က္ႏွာစာပိုင္းတြင္ အစံုလိုက္ရွိျပီး မ်က္လံုးႏွင့္ ၎၏ ျပင္ပအဂၤါ အစိတ္အပိုင္းမ်ား ၀င္ဆံ့နိဳင္ေသာ အေခါင္းအိမ္ျဖစ္ပါသည္။

(၂)မ်က္ရည္အလႊာ(Tear film)

          မ်က္ၾကည္လႊာအပါအ၀င္ မ်က္စိ၏အေပၚယံ၌ ဖံုးလႊမ္းလ်က္ရွိ ေသာ အရည္အလႊာပါးသည္ မ်က္ရည္အလႊာပါးျဖစ္ပါသည္။ မ်က္စိ၏ အျပင္ဖက္ရွိ အဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ား အစဥ္အျမဲစိုစြတ္လ်က္ ေခ်ာေမြ႔ေနေစ ရန္ ဖန္တီးထားျပီး ေရာဂါပိုးမ်ား ၀င္ေရာက္မႈမ်ားကိုလည္း ကာကြယ္ေပး ပါသည္။ ထို႔ျပင္ မ်က္ၾကည္လႊာ အတြက္လိုအပ္ေသာ အာဟာရျဖည့္တင္း မႈကိုလည္း ေဆာင္ရြက္ေပးပါသည္။

မ်က္ၾကည္လႊာသည္ လိုအပ္ေသာအာဟာရ ျပည့္၀ေနမွသာလွ်င္ ေခ်ာေမြ႔ေတာက္ပ ၾကည္ လင္ လ်က္ ရွိေနမည္ျဖစ္ျပီး ပံုရိပ္အလင္းတန္း မ်ားကိုလည္း ေကာင္းမြန္စြာ ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္ေစ နိဳင္မည္ ျဖစ္ပါသည္။ အမွန္စင္စစ္ မ်က္ရည္အလႊာတြင္ အလႊာသံုးလႊာရွိျပီး အဆီျပင္အလႊာပါး (Oil layer)သည္ အေပၚဆံုးလႊာ ျဖစ္၏၊အထူဆံုး အလယ္လႊာသည္ အရည္အလႊာ(Water layer)  ျဖစ္ျပီး မ်က္လံုး မ်က္ခြံ တို႔ႏွင့္ တိုက္ရိုက္ထိ စပ္ေနေသာ ေအာက္ဆံုးအလႊာသည္ ခၽြဲျပစ္လႊာ(Mucous layer)ျဖစ္ ပါသည္။

(၃)မ်က္ျဖဴလႊာ(Sclera)

    ပံုတြင္ျမင္ရသည့္အတိုင္း မ်က္စိ၏အျပင္ဖက္ဆံုး အေပၚယံအလႊာ သည္ မ်က္ျဖဴလႊာ(sclera) ျဖစ္ ပါသည္။မ်က္ျဖဴလႊာသည္ အမည္ႏွင့္လိုက္ ဖက္စြာပင္ အေရာင္အေသြးမွာ အျဖဴေရာင္ျဖစ္၏။ မ်က္လံုး အား အျပင္ဖက္ဆံုးအလႊာအျဖစ္ အုပ္ငံုလ်က္ ကာကြယ္ေပးထားျပီး ခိုင္ခန္႔မႈရွိပါသည္။ရာဘာသား ဆန္ ဆန္ ဖြဲ႔စည္းမႈရွိပါသည္။မ်က္စိလႈပ္ရွားမႈကို ထိမ္းခ်ဳပ္ေပးေသာ မ်က္စိၾကြက္သား (၆)ေခ်ာင္း (Extraocular muscles)ႏွင့္ တိုက္ရိုက္တြဲဆက္လ်က္ရွိျပီး မ်က္စိႏွင့္ ဦးေႏွာက္ကို ဆက္သြယ္ထား ေသာ မ်က္စိအာရံု ေၾကာ(Optic nerve)ႏွင့္လည္း ခ်ိတ္ဆက္လ်က္ ရွိပါသည္။ 

  

(၄)မ်က္ၾကည္လႊာ(Cornea)

ပံုတြင္ျမင္ရသည့္အတိုင္း မ်က္စိ၏အေရွ႔ဖက္ အလယ္ဗဟိုရွိ ၾကည္လင္သန္႔ရွင္းေသာ ဧရိယာ သည္ မ်က္ၾကည္လႊာ(Cornea) ျဖစ္ပါသည္။ မ်က္ၾကည္လႊာ(cornea)သည္ မ်က္ျဖဳလႊာ(sclera) ကဲ့ သို႔ အျဖဴေရာင္ အလင္းပိတ္ အမ်ိဳးအစားမဟုတ္ဘဲ အလင္းျဖတ္သန္း၀င္္ေရာက္ နိဳင္သည့္ မွန္ကဲ့သို႔ ၾကည္ လင္ေနသည့္ မ်က္ျဖဴလႊာထက္ပို၍ ႏူးညံ့ေသာ အစိတ္အပိုင္းျဖစ္ပါသည္။

        ၾကည္လင္ေတာက္ပလ်က္ သန့္ရွင္းမႈရွိေနရန္ လိုအပ္ျပီး ထို အေျခအေနမ်ိဳး ရွိေနမွသာလွ်င္ မ်က္စိအတြင္းသို႔ ပုံရိပ္အလင္းတန္း ျဖတ္သန္း၀င္ ေရာက္မႈ ေကာင္းမြန္မွန္ကန္ေစမည္ ျဖစ္ပါသည္။ အျမင္ အာရုံကိုလည္း ၾကည္လင္ေစမည္ ျဖစ္ပါသည္။

        မ်က္ၾကည္လႊာသည္ ၀.၅ မီလီမီတာ အထူမွ်သာရွိ၍ ပါးလႊာသည္ ဟု ဆိုနိဳင္ေသာ္လည္း ထိုက္ သင့္သေလာက္ ၾကံ့ခိုင္မႈေတာ့ရွိပါသည္။ မ်က္စိကို တစိတ္တပိုင္းအားျဖင့္ အကာအကြယ္ေပး ထားေသာ အစိိတ္အပိုင္းလည္း ျဖစ္ပါသည္။မ်က္ၾကည္လႊာတြင္ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ ဆက္သြယ္လ်က္ရွိ သည့္ အာရုံေၾကာမ်ား ပါ၀င္ဖြဲ႔စည္းလ်က္ရွိေသာေၾကာင့္ မ်က္ၾကည္လႊာကို ထိခိုက္မိလွ်င္ အလြန္ နာက်င္ေသာေ၀ဒနာကို ခံစားရ၏။ ဥပမာအားျဖင့္-မ်က္ၾကည္လႊာ၌ အစအန၀င္ျခင္း (corneal foreign body)ႏွင့္ မ်က္ၾကည္လႊာ၌ ပြန္းရွဒဏ္ရာရျခင္း(corneal abrasion)မ်ား ျဖစ္လွ်င္ အလြန္ နာက်င္စြာ ခံစားရျခင္းမ်ိဳးျဖစ္ပါသည္။

        ထို႔ျပင္၀င္ေရာက္လာေသာ ပံုရိပ္အလင္းတန္းမ်ားကို ၾကည္လင္ျပတ္သားေသာ အျမင္အာရံု ရရွိေစရန္ ခ်ိန္ဆေပးရာ၌ အေထာက္အကူျပဳျပီး မ်က္စိ၏ အျမင္အာရုံစုစုေပါင္းခ်ိန္ဆမႈ၏ သံုးပံုႏွစ္ပံု ခန္႔ကို မ်က္ၾကည္လႊာက ေဆာင္ရြက္ေပးပါသည္။သို႔ျဖစ္ရာ မ်က္ၾကည္လႊာ(cornea)သည္ မ်က္ စိကို အကာ အကြယ္ေပးျခင္း အလင္းတန္းမ်ား ၀င္ေရာက္ေစျခင္း ႏွင့္ အျမင္ၾကည္လင္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ ေပးျခင္း စသည့္လုပ္ငန္းေဆာင္ တာတို႔ကို လုပ္ေဆာင္ေၾကာင္း မွတ္သားၾကရပါမည္။

(၅)မ်က္ေျမွးလႊာ(Conjunctiva)

မ်က္ေျမွးလႊာသည္ ၾကည္လင္ပါးလႊာေသာ အေျမွးပါးအလႊာတမ်ိဳးျဖစ္ျပီး မ်က္ျဖဴလႊာ (Sclera)၏ အေပၚယံတြင္ ဖံုးအုပ္လွ်က္ရွိသည့္အျပင္ အထက္ေအာက္ မ်က္ခြံတို႔၏ အတြင္းဖက္ အေပၚယံတြင္လည္း ဖံုးအုပ္လ်က္ရွိ၏။ မ်က္စိက်မ္းမာေရးႏွင့္ ျပည့္စံုေကာင္းမြန္ေသာ အေျခအေန၌ ၾကည္လင္ေသာ မ်က္ေျမွးလႊာ(Conjunctiva)ကို ျဖတ္သန္းလ်က္ ေအာက္ဖက္၌ ကပ္လ်က္ရွိေသာ မ်က္ျဖဴလႊာ၏ ျဖဴစင္ေသာ အေရာင္အေသြးကို သိသာထင္ရွားစြာ ျမင္ၾကရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ထို႔ျပင္ ေသးငယ္ေသာ ေသြးေၾကာမွ်င္ေလး မ်ားကိုလည္း မ်က္ေျမွးလႊာတြင္ ေတြ႔ၾကရ မည္ျဖစ္ပါသည္။                             

မ်က္ေျမွးလႊာ(conjunctiva)တြင္ အမ်ိဳးအစားအားျဖင့္ ႏွစ္မ်ိဳးရွိ ေၾကာင္း ေတြ႔ရပါသည္။

(က)မ်က္လံုးႏွင့္ဆိုင္ေသာ မ်က္ေျမွးလႊာ(Bulber conjunctiva)

          မ်က္စိ၏ေရွ့ပိုင္း မ်က္ျဖဴလႊာေပၚတြင္ ဖံုးလႊမ္းလ်က္ရွိေသာ မ်က္ေျမွးလႊာျဖစ္ပါသည္။၎သည္ မ်က္ျဖဴ လႊာအေပၚ၌သာရွိျပီး မ်က္ၾကည္လႊာအေပၚ၌ ဖံုးလႊမ္းလ်က္ မရွိပါ။

(ခ)မ်က္ခံြႏွင့္ဆိုင္ေသာ မ်က္ေျမွးလႊာ(Palpebral conjunctiva)

အထက္ေအာက္ မ်က္ခြံႏွစ္ခု၏ အတြင္းဖက္အေပၚယံတြင္ ဖံုးလႊမ္းလ်က္ရွိေသာ မ်က္ေျမွးလႊာ ျဖစ္ပါသည္။၎ကို မ်က္ခြံ၏မ်က္ေျမွးလႊာ (Conjunctiva of the eyelid)ဟုလည္းေခၚပါသည္။ ပါး လႊာၾကည္လင္လ်က္ရွိသည့္ မ်က္ေျမွးလႊာ ဖံုးအုပ္ထားေသာ အတြင္းဖက္ မ်က္ခြံတို႔သည္ ပန္းေသြး ေရာင္ကို ေဆာင္လ်က္ရွိသည္ကို ေတြ႔ၾကရပါမည္။

မ်က္လံုးကိုဖံုးလႊမ္းထားေသာ မ်က္ေျမွးလႊာ(bulber conjunct iva)ႏွင့္ အထက္ေအာက္မ်က္ခြံ တို႔၏ အတြင္းဖက္ကို ဖံုးလႊမ္း ထားေသာ မ်က္ေျမွးလႊာ (palpebral conjunctiva)တို႔ေတြ႔ဆံုရာ ေနရာ ၌ အိတ္ပံုသ႑န္ခ်ိဳင့္ခြက္ငယ္သည္ ေျမာင္းသဖြယ္ရွိေနပါသည္။ ၎ခိ်ဳင့္ခြက္ငယ္သည္ အကာအရံ သဖြယ္ ျဖစ္ေနျပီး မ်က္လံုး၏ အေနာက္ဖက္သို႔ ဖံုသဲ အစအနမ်ားႏွင့္  အမႈန္အမႊားမ်ား ၀င္ေရာက္မႈ မရွိေစရန္ ကာကြယ္ေပး ထားပါသည္။ထိုေနရာကို အထက္မ်က္ခြံအပိုင္း၌ အေပၚပိုင္းအရံအတား (Upper fornix)ဟုေခၚ ျပီး ေအာက္မ်က္ခြံအပိုင္း၌ ေအာက္ပိုင္း အရံအတား(inferior fornix)ဟု ေခၚပါသည္။

          မ်က္ေျမွးလႊာ(conjunctiva)သည္ ၾကည္လင္ေနရာမွ နီရဲလာသည္ကို ေတြ႔ရလွ်င္ ျပႆနာတခုခု ျဖစ္ေနျပီဟု သိရပါမည္။ နီရဲလာရျခင္း၏ အေၾကာင္းရင္းမွာ မ်က္ေျမွးလႊာရွိ ေသြး ေၾကာမွ်င္ကေလးမ်ားသည္ သာမန္ထက္ ပိုမိုၾကီးထြားလာေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။သို႔ရာတြင္ Conjunctiva ရွိ မ်က္စိအာရံုေၾကာမ်ားသည္ Cornea ရွိ အာရံုေၾကာမ်ားေလာက္ မမ်ားသျဖင့္ နာက်င္ မႈ ေ၀ဒနာကို Cornea ၌ထိ ခိုက္မိသကဲ့သို႔ ျပင္းထန္စြာ ခံစားရျခင္းမ်ိဳးမရွိပါ။ သာမန္ နာက်င္မႈမ်ိဳးသာ ခံစား ရပါသည္။

          သို႔ျဖစ္ရာ Conjunctiva (မ်က္ေျမွးလႊာ)သည္ မ်က္စိတြင္းသို႔ ဖံုသဲ အမႈိက္သရိုက္ အစအနမ်ား ႏွင့္ ေရာဂါပိုးမ်ား ၀င္ေရာက္ျခင္းမွ ကာကြယ္ ေပးေသာ မ်က္စိက်မ္းမာေရးအတြက္ အေထာက္အကူျပဳသည့္ အေရးၾကီး ေသာ အဂၤါအစိတ္အပိုင္းတခု ျဖစ္ပါသည္။

(ICEE – International Centre For Eyecare  Education,Refractive Error Training Package, Student Manual ကို မွီျငမ္းပါသည္)  

                                               

ျပည့္ေအာင္(COA)