က်န္းမာသက္ရွည္ျခင္း၏ လွ်ိဳဝွက္ခ်က္မ်ား(၁) ။ ေဒါက္တာေဇာ္ထြန္းလင္း(ေဆးပညာမဟာသိပၸံ)

                                                          

က်န္းမာျခင္း၏အေျခခံသေဘာတရားမ်ား

        လူတေယာက္၏ က်န္းမာေရးေကာင္းလွ်င္၊ေန၍ေကာင္းသည္။ စားဝင္အိပ္ေပ်ာ္သည္၊အလုပ္ လုပ္ရ တာေပ်ာ္သည္၊အလုပ္လုပ္ရတာ မေမာ၊သက္လံုေကာင္းသည္၊ကိုယ္ခံအားေကာင္းသည္၊ကိုယ္ခံအားေကာင္း သျဖင့္ ေရာဂါပိုးဝင္ေရာက္ေသာ္လည္း၊ေရာဂါပိုးကို တိုက္ထုတ္နိဳင္သည္။

          လူ၏ခႏၶာကိုယ္ကို ကလပ္စည္း(Cell)မ်ားျဖင့္ တည္ေဆာက္ထား သည္။အေရျပားၾကြက္သား၊ အရိုး၊ ႏွလံုး၊ေက်ာက္ကပ္၊ဦးေႏွာက္ စသည္ျဖင့္ ဆဲလ္အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိေသာ္လည္း၊အေျခခံဆဲလ္တည္ေဆာက္ပံုမွာ တူညီ သည္။ ဆဲလ္အတြင္းႏွင့္အျပင္ ေရဓါတ္၊ဆားဓါတ္၊အာဟာရဓါတ္ စသည္တို႔ဝင္ ထြက္၍ ဆဲလ္၏လုပ္ငန္း ေဆာင္တာမ်ားကို လုပ္ေဆာင္ၾကျခင္ျဖင့္ ဆဲလ္ အသက္ရွင္ျခင္းကို ျဖစ္ေစသည္။

          ဆဲလ္အသက္ရွင္ဘို႔အတြက္ အဓိကမွာ ဂလူးကို႔စ္ႏွင့္ ေအာက္စီ ဂ်င္တို႕ျဖစ္သည္။ဂလူူးကို႔စ္ႏွင့္ ေအာက္စီဂ်င္ေပါင္း၍ ေအတီပီ(ATP= Adenosine Triphosphate)ေခၚစြမ္းအင္ကို ရရွိသည္။ထိုသို႔ခႏၶာကိုယ္ ဆဲလ္အသီးသီး ရွင္သန္လႈပ္ရွားနိဳင္ဘို႔အတြက္ စြမ္းအင္မျပတ္လိုသည္။

          စြမ္းအင္မျပတ္ရရွိရန္အတြက္ ဂလူးကို႕စ္ႏွင့္ေအာက္စီဂ်င္ မျပတ္ လိုသည္။ဂလူးကို႔စ္ႏွင့္ေအာက္စီဂ်င္မွ စြမ္းအင္ထုတ္လုပ္ဖို႔အတြက္ ေရဓါတ္၊ဓါတ္ဆားဓါတ္၊PH မွ်ေျခႏွင့္ သင့္တင့္ေကာင္းမြန္ေသာ အပူခ်ိန္ (Optimal Temperature)စသည့္ အခ်က္အလက္ အေျခအေန၊မ်ားစြာ လိုအပ္သည္။

          ေအာက္စီဂ်င္ကို ေလထုထဲမွ အသက္ရႈျခင္းျဖင့္ ရရွိသည္။ႏွာ ေခါင္းမွ ရူသြင္းလိုက္ေသာေလသည္ အသက္ရႈေလျပြန္မွတဆင့္၊အဆုတ္ ေလအိတ္ငယ္(Alveoli)ထဲသို႔ေရာက္သည္။အဆုတ္ေလအိတ္ငယ္နံရံရွိ ေသြးေၾကာမ်ားထဲသို႔ေအာက္စီဂ်င္သည္ စိမ့္ဝင္သည္။

          ခႏၶာကိုယ္အတြက္ ေအာက္စီဂ်င္လံုေလာက္စြာရရန္၊ရႈရွိ္က္ေသာ ေလသည္္ ေလေကာင္းေလသန္႔ ျဖစ္ဖို႔လိုသည္။ေလထုညစ္ညမ္းမႈ(Air Pollution)ရွိေသာေနရာတြင္ ေနထိုင္လွ်င္၊ေအာက္စီဂ်င္လံုေလာက္စြာ မရ သည့္ျပင္၊အဆိပ္ဓါတ္ေငြ႔မ်ား(ဥပမာ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ႏွင့္ ကာဗြန္မို ေနာက္ဆိုဒ္ဓါတ္ေငြ႔မ်ား)သည္ ခႏၶာကိုယ္ဆဲလ္မ်ားကို ဒုကၡေပးသည္။ေလ ေကာင္းေလသန္႔ရေသာ္လည္း၊အသက္ရႈလမ္းေၾကာင္းႏွင့္ အဆုတ္ မ်ား ေကာင္းမြန္ပါမွ ေအာက္စီဂ်င္လံုေလာက္စြာရရွိမည္ျဖစ္ပါသည္။

          ဆဲလ္မ်ားအသက္ရွင္ရပ္တည္ရန္ လိုအပ္ေသာ ဂလူးကို႔စ္ကို လူ တို႔စားသံုးေသာ အစားအစာမွ ရသည္။စားလိုက္ေသာ အစားအစာကို တံေတြးမွစ၍ အစာအိမ္ အူလမ္းေၾကာင္းရွိ အစာေခ်ရည္မ်ားက ေခ်ဖ်က္၍ ရရွိလာေသာ ဂလူးကို႔ကို အူသိမ္နံရံမွစုပ္ယူကာ ေသြးထဲသို႔ေရာက္သည္။ ေသြးထဲမွ ခႏၶာကိုယ္ အႏွံ႔အျပားရွိ ဆဲလ္အသီးသီးသို႔ေရာက္သည္။စား လိုက္ေသာ အစားအစာတြင္ အဓိကအားျဖင့္ ကစီဓါတ္၊ အသားဓါတ္ႏွင့္ အဆီဓါတ္ဟူ၍ပါဝင္သည္။

          ကစီဓါတ္မွ ဂလူးကို႔စ္၊အသားဓါတ္မွ အမိုင္ႏိုအက္စစ္ ႏွင့္ အဆီ ဓါတ္မွ အဆီအက္စစ္ႏွင့္ ကိုလက္ စထေရာတို႔ကို ရရွိသည္။အမိုင္နိုအက္ စစ္သည္ ၾကြက္သားမ်ားႏွင့္တစ္သွ်ဴးမ်ားတည္ေဆာက္ရာတြင္ သံုး သည္။ အဆီဓါတ္မ်ားကိုေအာက္စီဂ်င္ ပို႔ေဆာင္ရာတြင္ လည္းေကာင္း၊ဂလူးကို႔ မရွိေသာအခါ စြမ္းအင္အျဖစ္ လည္းေကာင္း၊ကိုလက္စထေရာကို ဆဲလ္ မ်ား၏နံရံေျမွး(Cell Menbrane)အျဖစ္လည္းေကာင္း အသံုးျပဳသည္။

          လူတေယာက္၏ အေထြေထြက်န္းမာေရးကို နားလည္ရန္ ယခု ကဲ့သို႔ ဆဲလ္၏ ဇီဝကမၼသေဘာ တရား (Cell Physiology)ကိုတင္ျပျပီး ေနာက္ အေထြေထြက်န္းမာေရးအတြက္ အေျခခံမူမ်ားကို ဆက္လက္ တင္ျပ လိုေပသည္။

(က)ပတ္ဝန္းက်င္သန္႔ရွင္းေရး(Enviromental Sanitation)

          ေရေကာင္းေရသန္႔ရရွိေရး၊ေလေကာင္းေလသန္႔ရရွိေရးႏွင့္အညစ္ အေၾကးႏွင့္အမႈိက္မ်ားကို စနစ္တက် စြန္႔ပစ္ေရးတို႔ပါဝင္သည္။ေရေကာင္း ေရသန္႔ႏွင့္ေအာက္စီဂ်င္ အျပည့္အဝရမွ ခႏၶာကိုယ္ဆဲလ္မ်ား၏ ဇီဝကမၼ ျဖစ္စဥ္/လုပ္ငန္းမ်ားေခ်ာေမြ႔၍၊က်န္းမာေရးေကာင္းမည္ျဖစ္ပါသည္။ပတ္ ဝန္း က်င္သန္႔ရွင္းမႈမရွိက ေရာဂါပိုးမ်ား ေပါက္ပြား၍ ၊ထိုေရာဂါပိုးမ်ားကူး စက္လွ်င္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမည္၊ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ က်န္းမာေရးထိခိုက္ျခင္း၊ ေသ ဆံုးျခင္းမ်ား ျဖစ္နိဳင္ပါသည္။

(ခ)တကိုယ္ေရ သန္႔ရွင္းျခင္း

          ေရမွန္မွန္ခ်ိဳးျခင္းျဖင့္ အေရျပားတြင္ကပ္ညိေနေသာ အညစ္အ ေၾကးမ်ား၊ေရာဂါပိုးမ်ားကို ေလ်ာ့ပါး ေစ သျဖင့္၊က်န္းမာေရးအတြက္ အ ေထာက္အကူျပဳသည္။မ်က္ႏွာသစ္ျခင္း၊သြားတိုက္ျခင္း၊ေခါင္း ေလွ်ာ္ျခင္း၊လက္ ေဆးျခင္းတို႔ သည္လည္း တကိုယ္ေရက်န္းမာေရးအတြက္ပင္။ အေရးအၾကီးဆံုးမွာ မိမိ ၏လက္မ်ားကိုသန္႔ရွင္း စြာ ထားျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ လက္မသန္႔ရွင္းပါက မစင္ပါးစပ္လမ္းေၾကာင္း(Faecal Oral Route)ျဖင့္ ေရာဂါကူး စက္ျခင္း၊ လက္မွ အေရျပားကူးစက္ျခင္းျဖင့္ ေရာဂါမ်ားရနိဳင္သည္။

(ဂ) အစာအာဟာရက႑

          ကိုယ္ခႏၶာဆဲလ္မ်ားသည္ အစာအာဟာရ လုံေလာက္စြာရမွ အသက္ရွင္နိဳင္သည္။သက္ဆိုင္ရာ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ား လုပ္ေဆာင္ နိုင္မည္။ကစီဓါတ္၊အသားဓါတ္၊အဆီဓါတ္၊ဗီတာမင္ႏွင့္ သတၱဳဓါတ္မ်ား လို အပ္သည္။ဓါတ္တခုခုခ်ိဳ႔တဲ့လွ်င္ ဆဲလ္လုပ္ငန္း ခ်ိဳ႔ယြင္းမည္။အေထြေထြ က်န္းမာေရး မေကာင္းေတာ့။

(ဃ) ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ

          ခႏၶာကိုယ္ အဆီပိုမ်ားကိုေလ်ာ့ေစသည္။ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ မရိွလွ်င္ အဆီပိုမ်ားေၾကာင့္ အဝလြန္ ျခင္းကိုျဖစ္ေစသည္။ ဝ ျခင္းသည္ေရာဂါ တမ်ိဳး(Obesity is a disease)ဟုဆိုၾကသည္။ ဝ ျခင္းသည္ ေသြးတိုး၊ ႏွလံုး ဆီးခ်ိဳအျပင္၊ဒူးနာခါးနာ စသည္တို႔ကိုျဖစ္ေစသည္။

(င) အိပ္စက္အနားယူျခင္း

အေထြေထြက်န္းမာေရးအတြက္ အေရးၾကီးေသာ  ေဆးတခြက္ ျဖစ္သည္။တေန႔(၈)နာရီခြဲအိပ္စက္ အနားယူမွ က်န္းမာေရးေကာင္းမည္။အိပ္စက္ျခင္းျဖင့္ ခႏၶကိုယ္၏ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ႏွင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အနား ရျခင္းသာ မက၊ ကိုယ္ခံစြမ္းအားကိုျမင့္ေစသည္။ အိပ္ေရးပ်က္ျခင္းကို မည္ သည့္အရာႏွင့္မွ် အစားထိုး၍ မရ၊ အေရး တၾကီး ကိစၥမရွိပဲ အိပ္ေရး အပ်က္မခံသင့္ပါ။

(စ) စိတ္ဖိစီးမႈ

          အလုပ္ကိစၥ၊ ေက်ာင္းကိစၥ၊ ဘဝတြင္ၾကီးမားေသာ အေျပာင္း အလဲျဖစ္ျခင္း၊ထိုခိုက္ဒဏ္ရာရျခင္း၊ က်န္း မာေရးခ်ိဳ႔တဲ့ျခင္း၊ေရာဂါျဖစ္ျခင္း စသည္မ်ားသည္ စိတ္ဖိစီးမႈကိုျဖစ္ေစနိဳင္သည္။စိတ္ဖိစီးမႈျဖစ္ေသာအခါ၊ ေသြး ထဲတြင္အယ္ဒီနယ္လင္ေဟာ္မုန္း(Adrenaline)ထြက္သည္။ထိုအခါ ခႏၶာကိုယ္သည္ ၾကံဳေတြ႔ရသည့္ ကိစၥကို ရင္ဆိုင္မည္လား ေရွာင္မည္ လား(Fight or Flight)ဟုဆံုးျဖတ္၍ ခႏၶာကိုယ္ကို အသင့္ျဖစ္ေစ သည္။ရုတ္ တရက္ျဖစ္ေသာကိစၥအတြက္ အယ္ဒီနယ္လင္ထြက္ျခင္းသည္ အက်ိဳးရွိေသာ္လည္း နာတာရွည္စိတ္ဖိစီးမႈ (Chronic Mental Stress) ျဖစ္လာေသာအခါ၊စိတ္္တိုျခင္း၊ေသြးတိုးျခင္း၊ႏွလံုးထိခိုက္ျခင္း၊ ေခါင္းမူးျခင္း၊ ေခါင္း ကိုက္ ျခင္း၊အျမင္ေဝဝါးျခင္း၊အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း၊စိုးရိမ္ေၾကာက္ရြံ႕ျခင္း၊ အစာမေက်ျခင္း စသည္ျဖင့္ခႏၶာ ကိုယ္ တြင္ လကၡဏာအမိ်ဳးမ်ိဳး ေပၚနိဳင္ သည္။ ကဖင္း ႏွင့္ သၾကားသည္ အယ္ဒီနယ္လင္း(Adrenaline) ေဟာ္မုန္းထြက္ ျခင္းကို မ်ားေစသည္။စိတ္ဖိစီးမႈကို တိုးေစသည္။

(ဆ)ေသြးအားနည္းျခင္း

          ေသြးထဲမွေဟမိုကလိုဗင္(Haemoglobin)သည္ ေအာက္စီဂ်င္ကို သယ္ေဆာင္ေပးသည္။ ေဟမိုကလို ဗင္နည္းေသာအခါ ဆဲလ္မ်ားက ေအာက္စီဂ်င္လံုေလာက္စြာ မရရွိသျဖင့္ အေထြေထြက်န္းမာေရးကို ထိခိုက္ သည္။ေဟမိုကလိုဗင္တြင္ သံဓါတ္အဓိကပါသည္။ သို႔ျဖစ္ရာ ေသြး အားေကာင္း ရန္အတြက္ သံဓါတ္ပါေသာ အစားအစာ (ဥပမာ ဟင္းႏု ႏြယ္ရြက္၊အသည္း၊ကန္စြန္းရြက္ စသည္)မ်ား စားေပးရန္လိုသည္။ ေသြး ထဲတြင္ ေဟမိုကလိုဗင္ ပမာဏကိုစစ္ေဆး၍ လိုအပ္ပါက သံဓါတ္ ပါေသာ အားေဆးမွီဝဲရန္လိုသည္။အျခားေသြးအား နည္း ေစေသာ အေၾကာင္း အရာမ်ား(ဥပမာ လိပ္ေခါင္းမွ ေသြးယိုျခင္း၊ နာတာ ရွည္ ေသြးဝမ္းသြားျခင္း၊အစာ အိမ္ေသြးယိုျခင္း၊အမ်ိဳးသမီးမ်ား ရာသီေသြး မ်ားျခင္း) သည္ သံဓါတ္ဆံုးရႈံးမႈကို ျဖစ္ေပၚေစသျဖင့္ ၊ ယင္းေရာဂါ မ်ားရွိပါက အခ်ိန္မီ ကုသဖို႔လိုသည္။အခ်ိန္မီ မကုသပါက ေသြးအားနည္းႏွလံုးေရာဂါ(Anaemic Heart Disease)ျဖစ္၍ အေမာေဖာက္ျခင္း၊ေသဆံုးျခင္း၊ျဖစ္နိဳင္သည္။

(ဇ) ေသြးထုထည္ပမာဏ

          ေရလံုေလာက္စြာ မေသာက္ျခင္း၊ဝမ္းေလ်ာျခင္း၊အန္ျခင္း၊အစာ အိမ္ႏွင့္အူလမ္းေၾကာင္းအတြင္းေသြး ယိုျခင္း၊လိပ္ေခါင္းႏွင့္စအိုကြဲနာမွ ေသြးယိုျခင္း၊အမိ်ဳးသမီးမ်ား သားအိမ္မွေသြးသြန္ျခင္း၊စသည္မ်ားရွိလွ်င္ ေသြး ထုထည္က်ျခင္း(Hypovolumia)ေၾကာင့္ေသြးေပါင္ခ်ိန္က်၍ မူးေဝ ျခင္း၊ေသြးပ်က္ထိတ္လန္႔ျခင္း (Shock) အထိျဖစ္၍ က်မ္းမာေရးထိခိုက္ နိဳင္ပါသည္။

(ဈ)ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း

          “ဝမ္းတလံုးေကာင္းရင္ ေခါင္းမခဲ”ဆိုေသာစကားအတိုင္း၊ဝမ္းခ်ဳပ္ လွ်င္ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊မအီမသာျဖစ္ ျခင္းမွသည္ ၾကာရွည္ပါက၊အူမၾကီးႏွင့္ စအုိကင္ဆာ၊လိပ္ေခါင္း၊စအိုကြဲနာမ်ား ျဖစ္နိဳင္သည္။

(ည) ဆီးမွန္ျခင္း

          ဆီးနည္းျခင္း၊ဆီးခ်ဳပ္ျခင္း တို႕သည္ အေၾကာင္းအမိ်ဳးမိ်ဳးေၾကာင့္ ျဖစ္နိဳင္သည္။ေရေသာက္နည္းျခင္း၊ ေက်ာက္ကပ္ မေကာင္းျခင္း၊ဆီးလမ္း ေၾကာင္းမေျဖာင့္ျဖဴးျခင္း၊ဆီးလမ္းေၾကာင္းပိုုးဝင္ျခင္း၊ေက်ာက္ တည္ျခင္း တို႔ ေၾကာင့္ အျဖစ္မ်ားသည္။ဆီးထဲတြင္ ယူရီးယား(Urea)စသည့္ ခႏၶာကိုယ္ အတြက္ အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္ေစ ေသာ ဓါတ္မ်ား၊ခႏၶာကိုယ္အတြက္ မလိုေသာဓါတ္မ်ား စြန္႔ထုတ္ရံုသာမက ေက်ာက္ကပ္သည္ ခႏၶာကိုယ္၏ အခ်ဥ္အခါးမွ်ေျခ(Acid Base Balance)ကိုထိန္းညိွေပးျခင္းျဖင့္၊ခႏၶာကိုယ္ ၏ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ားကို မွန္မွန္ ကန္ကန္လုပ္ေဆာင္နိဳင္ေစသည္။ဆီး မထုတ္နိဳင္ေတာ့လွ်င္၊ အဆိပ္အေတာက္မ်ား(အထူးသျဖင့္ ယူရီးယား- Urea)ေသြးထဲတြင္ ျမင့္တက္လာပါက သတိေမ့ေျမာျခင္း(Uremic Coma) ျဖစ္၍ အသက္ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္နိဳင္သည္။အခ်ဥ္အခါးမွ်ေျခ(Acid Base Balance)ပ်က္သြားပါကလည္း ခႏၶာကိုယ္ပီအိပ္ခ်္(PH)ပံုမွန္ မျဖစ္ ေတာ့ပဲ ဆဲလ္လုပ္ငန္းမ်ား ခ်ိဳ႕ယြင္း၍ အသက္အႏၱရာယ္ ရွိလာနိဳင္သည္။

က်န္းမားသက္ရွည္ျခင္း၏လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္္မ်ား(၂)ကိုေစာင့္ေမွ်ာ္ဖတ္ရႈပါရန္.....

ေဒါက္တာေဇာ္ထြန္းလင္း(ေဆးပညာမဟာသိပၸံ)