က်န္းမာသက္ရွည္ျခင္း၏လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္မ်ား(၆) ။ ေဒါက္တာေဇာ္ထြန္းလင္း(ေဆးပညာမဟာသိပၸံ)

ေဆးႏွင့္က်န္းမာေရး

        လူသားတို႔သည္ က်န္းမာေရးအတြက္ ေဆးဝါးမ်ားကိုသံုးေလ့ရွိၾကသည္။က်န္းမာေနစဥ္ အားေဆး၊ အသက္ရွည္ေဆး၊ ကာမအားတိုးေဆး စသည္ျဖင့္ မွီဝဲသလို၊ေနမေကာင္းျဖစ္ေသာအခါ၊ ေရာဂါျဖစ္ေသာ အခါ၊ မိမိ ဖာသာေဆးေသာက္ျခင္း၊ ေဆးဆရာ၊ ဆရာဝန္မ်ား ညႊန္ၾကားေသာေဆးမ်ား ေသာက္ျခင္းျဖင့္၊ ခံစားရေသာ ေရာဂါမ်ားကို သက္သာေပ်ာက္ ကင္းေအာင္ အားထုတ္ၾကရသည္။

          ေဆးဝါးဆိုသည္မွာ ေရာဂါေဝဒနာသက္သာေပ်ာက္ကင္းေစရန္၊ သစ္ေတာထြက္ပစၥည္း၊တရိစာၦန္ထြက္္ ပစၥည္း၊ ဓါတုပစၥည္း စသည္တို႔မွ အမယ္တစ္မ်ိဳးတည္းျဖစ္ေစ၊ တမ်ိဳးထက္ပိုေသာပစၥည္းအမယ္မ်ားျဖင့္ ျဖစ္ေစ၊ ေဖာ္စပ္ထားေသာ ပစၥည္းျဖစ္ေပသည္။ေဆးဝါးတြင္ပါ ဝင္ေသာ ပစၥည္းတြင္ ေရာဂါသက္သာေပ်ာက္ကင္းေစ ေသာ အာနိသင္( Pharmacological Effect)ရွိသလို အျခားအာနိသင္(Side Effect)မ်ား လည္းရွိေပသည္။

          ေရာဂါေဝဒနာတခုျဖစ္၍ ေနမေကာင္းျဖစ္လာလွ်င္ ေဆးကုသမႈ  ခံယူရသည္။ ေဆးကုသမႈတြင္ အေထြေထြကုသမႈ (General Treatment)ႏွင့္ သီးသန္႔ကုသမႈ(Specific Treatment)ဟူ၍ ႏွစ္ပိုင္း ပါဝင္သည္။ ထိုႏွစ္ပိုင္းစလံုးတြင္ ေဆးဝါးျဖင့္ကုသမႈပါဝင္သည္။ အေထြေထြကုသမႈတြင္ ခံစားေနရေသာ ေဝဒနာ( ဥပမာ နာက်င္ကိုက္ခဲျခင္း၊ ဝမ္းသြားျခင္း၊ အန္ျခင္း၊ မူးျခင္းစသည္) မ်ားကို သက္သာေပ်ာက္ကင္း ေအာင္ေပးရသလို၊ သီးသန္႔ကုသမႈတြင္ ေရာဂါေဝဒနာျဖစ္ရသည့္ အေၾကာင္းရင္း( ဥပမာ ေရာဂါ ပိုးကူးစက္ ျခင္း၊ေရာင္ရမ္းျခင္း၊ ေသြးေၾကာက်ဥ္းျခင္းစသည္)မ်ားကို ေပ်ာက္ကင္းေစရန္လည္း ေဆးဝါးမ်ားကို ေပးရသည္။

ေဆးဝါးမ်ားကို ခႏၶာကိုယ္တြင္း ေရာက္ရွိ၍ အာနိသင္ထိေရာက္ စြာျပေစရန္ - ပါးစပ္မွလည္း ေကာင္း (Oral Route)၊ ၾကြက္သားအတြင္း (ဥပမာ တင္ပါး၊ လက္ေမာင္း) ေဆးထိုးအပ္ျဖင့္ ထိုး သြင္းျခင္း(IM–Intramuscular)၊ အေရျပားေအာက္ထိုးျခင္း(SC–Subcutaneous)၊ ႏွာေခါင္းႏွင့္ ပါးစပ္မွရွဴ သြင္းျခင္း (Inhalation)၊ စအိုတြင္းထည့္သြင္းျခင္း(Anal Supposities)၊ မ်က္္စဥ္းခပ္ျခင္း(Eye Drop) ၊ႏွာေခါင္းမွထည့္ ျခင္း (Nasal Drops)၊အေၾကာေဆး(Intravenous)၊အရိုးတြင္းေဆး(Intraosseous)၊ ေလျပြန္ေဆး (Endotracheal) ၊လွ်ာေအာက္ေဆး(Sublingual)၊ အေရျပားလိမ္းေဆး(Topical)၊ မိန္းမကိုယ္ေဆး (Vaginal)၊ နားေဆး(Ear drops)၊ေက်ာရိုးတြင္းေဆး(Intrathecal)၊ သြားဖံုးႏွင့္ ပါးေစာင္ေဆး (Buccal)  စသည္ျဖင့္ ေပးသြင္းကုသၾကသည္။ယခုအခါ လိုအပ္ေသာေဆးကို လို အပ္ေသာေနရာတြင္ တျဖည္း ျဖည္းစိမ့္ထြက္ေန ေစရန္၊ေဆးအိပ္ငယ္ မ်ားျမွဳပ္ႏွံျခင္း(Slow-releasing devices Implantation)ျဖင့္ ေဆးခဏခဏေသာက္ စရာ၊ထိုးစရာ၊ ထည့္စရာမလိုေတာ့ေအာင္ တီထြင္စီမံမႈမ်ားရွိလာျပီျဖစ္သည္။

          ေဆးမ်ားသည္ လူသားတို႔ က်န္းမာသက္ရွည္ျခင္းအတြက္ အဓိကအခန္းမွ ပါဝင္သည္။ေဆးဝါးမ်ား တြင္ ေရာဂါကာကြယ္ေဆးမ်ားလည္းပါဝင္သည္။ေရာဂါကာကြယ္ေဆးမ်ား မေပၚခင္က ေရာဂါေၾကာင့္ေသလွ်င္ ေသ၊ မေသပဲရွင္လာမွ ေရာဂါျပီးျခင္း(Immune) ျဖစ္သည္။၁၇၉၈ ခုႏွစ္တြင္ အက္ဒြပ္ဂ်င္းနား(Edward Jenner)က ႏြားေက်ာက္မွ အရည္ၾကည္ျဖင့္၊ ေက်ာက္ေရာဂါ(Small Pox)ကို စတင္ကာကြယ္နိဳင္ခဲ့သည္။၁၈၈၀ ခုႏွစ္တြင္ လူးဝစ္ပါခ်ာ(Louis Pasteur)က ေခြးရူးျပန္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးကို လည္းေကာင္း၊ ၂၀ ရာစုအတြင္း ဆံုဆို႔၊ၾကက္ညွာ၊ပါးခ်ိတ္ေရာင္၊ ဝက္သက္၊ ဂ်ာမန္ဝက္သက္ႏွင့္ ေရာဂါေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားအတြက္ ကာကြယ္ ေဆးမ်ား တီထြင္အသံုးျပဳ၍ ကာကြယ္နိဳင္သျဖင့္၊က်န္းမာသက္ ရွည္ျခင္းအတြက္၊အ ေထာက္အကူျပဳနိဳင္ ခဲ့သည္။သို႔ေသာ္ ေရယံု(Herpes Simplex)၊ငွက္ဖ်ား(Malaria)၊ဆီးျဖဴ ေညာင္းက် ဂႏိုးရီးယားေရာဂါ (Gonorrhea)၊ ခုခံအားက်ဆင္းမႈကူးစက္ေရာဂါ(H.I.V)၊အပါအဝင္ အေရးၾကီးေရာဂါ အခ်ိဳ႕အတြက္ ကာကြယ္ ေဆး မေပၚေပါက္ေသးပါ။

          ေဆးဝါးမ်ားတြင္ ပဋိဇီဝေဆးမ်ားသည္ အေရးၾကီးေသာ ေနရာမွပါ ဝင္သည္။ပလိပ္(Plague)၊ ေက်ာက္ ေရာဂါ(Small Pox)၊ကာလဝမ္းေရာဂါ (Cholera) ၊တီဘီ(Tuberculosis)ႏွင့္ ယခုေခတ္တြင္ ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါ၊အီဘိုလာ၊ၾကက္/ငွက္/ဝက္ တုတ္ေကြး စသည့္ ကူးစက္ေရာဂါမ်ားသည္ လူသန္းေပါင္းမ်ားစြာကို ေသေၾကပ်က္စီးေစခဲ့သည္။ထိုကပ္ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္ေဆးျဖင့္ ကာကြယ္ျခင္း၊ ပဋိဇီဝေဆးမ်ားျဖင့္ ကုသ ျခင္း မ်ားျပဳၾကရသည္။ပဋိဇီဝေဆးမ်ားသည္ အစြမ္းထက္သလို အႏၱရာယ္ လည္းၾကီးပါသည္။တိက်ေသာေဆး ပမာဏကို သတ္မွတ္ထားေသာကာလျပည့္ေအာင္ မွီဝဲရသည္ ။ေရာဂါသက္သာရံုႏွင့္ ေဆးျဖတ္လွ်င္္ ေဆးယဥ္ ပါးမႈ(Drug Resistance)ေၾကာင့္၊ ေရာဂါျပန္ျဖစ္လွ်င္ ေဆးမတိုးေသာ အေျခအေနကို ရင္ဆိုင္ရ၏။အပ္ႏွင့္ထြင္း ရမွာ ပုဆိန္ႏွင့္ေပါက္ရမလိုအျဖစ္ ေရာက္တတ္သည္။ကုန္က်စရိတ္ပို၍ အခ်ိန္လည္းပိုယူရျပီး၊ျပႆနာမ်ားပို လာသည္။

          နာက်င္မႈေဝဒနာ သက္သာရန္ေသာက္သံုးရေသာ အကိုက္အခဲ ေပ်ာက္ေဆး(Analgesics)မ်ား သည္ လည္း၊အႏၱရာယ္မ်ားလွသည္။ဆရာ ဝန္မညႊန္ၾကားဘဲ လက္လြတ္စံပယ္ ေသာက္သံုးပါက အစာအိမ္ မွေသြး ထြက္၍ ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္နိဳင္သည္။ေဟာ္မုန္းပါေသာေဆးမ်ားသည္လည္း ခႏၶာကိုယ္၏ေဟာ္ မုန္းစနစ္ (Endocrine System)ကို ကေမာက္ကမ ျဖစ္ေစနိဳင္သျဖင့္၊ သတိၾကီးစြာထား၍ ဆရာဝန္မ်ားက ညႊန္ၾကား ၾကရသည္။စတီးရြိဳက္ပါေသာေဆးမ်ားသည္ အစာအိမ္နာ၊အစာအိမ္ေသြးယိုနာ၊ ေဖာေရာင္နာ စသည့္ေဘး ထြက္ဆိုးက်ိဳး(Side effects)ႏွင့္ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ိဳးမ်ား(Complication)မ်ား သျဖင့္၊ မလႊဲမေရွာင္သာမွ ဆရာဝန္မ်ားက သတိျဖင့္ေပးၾကရသည္။စတီးရြိဳက္ေဆးကို လံုေလာက္ေသာ ပမာဏ၊ လံုေလာက္ေသာကာလ အထိ ေသာက္ၾကရသည္။ေရာဂါသက္သာရံုႏွင့္ ရုတ္တရက္ျဖတ္လိုက္ပါက (ခႏၶာကိုယ္က စတီးရိြဳက္ေဟာ္မုန္း ျပန္လည္ မထုတ္နိဳင္ေသးခင္)ေသြးပ်က္ထိတ္လန္႔ျခင္း(Shock)ျဖစ္၍ ေသဆံုးနိဳင္သည္။

          မိမိႏွင့္မတည့္ေသာေဆးဝါးမ်ားကို သိထားသင့္သည္(ဥပမာ ပင္နီစလင္၊ ဆာလဖာ စသည္)မတည့္ ေသာေဆး စားမိ၊ထိုးမိပါက ေသြးပ်က္ထိတ္လန္႔ျခင္း(Shock)ျဖစ္၍ ေသဆံုးနိဳင္သည္။ပရိုပရန္နိဳေလာ (Propranolol)စသည့္ ဘီတာပိတ္ဆို႔ေဆး(B-blocker)မ်ားသည္ ေသြးတိုးေရာဂါအတြက္ အသံုးျပဳေသာ အခါ၊ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္းေႏွးျခင္း၊ေလျပြန္က်ဥ္းေစျခင္းတို႔ ျဖစ္ေစသျဖင့္ သတိျပဳရသည္။ထို႔အတူ ေရတိမ္ေရာဂါ အတြက္ သံုးေသာ မ်က္စဥ္းေဆးတီမိုေလာ (Timolol)သည္၊မ်က္စိေရခ်ိန္ကို က်ေစေသာ္လည္း၊ႏွ လံုးေသြးေၾကာကို က်ဥ္းေစျခင္း၊ပန္းနာရင္ၾကပ္ကို ထေစျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ထိုေရာဂါရွိသူမ်ား မသံုးအပ္ေပ။ ထိုအခါ မ်က္စိေရခ်ိန္ကို သီးသန္႔က်ေစေသာ ဘီတက္ဆိုေလာ(Betaxolol)ကိုေရြး ခ်ယ္ေပးရသည္။ ဆီးေဆးမ်ားသည္ ဆီးကိုမ်ားေစ ျခင္းအတြက္ အက်ိဳးရွိေသာ္လည္း၊ေသြးေပါင္က်ေစသျဖင့္ Shock ျဖစ္နိဳင္သည္။အထူးသျဖင့္ ဖရူးဆမိုက္ (Frusemide)ဆီးေဆးသည္ အားျပင္းေသာဆီးေဆးျဖစ္သျဖင့္ ေသြးေပါင္းကိုလ်င္ျမန္စြာက်ေစသည္။

          ဓါတ္မတဲ့ျခင္းအတြက္ေပးေသာ ဟစ္္တမင္းဆန္႔က်င္ေဆးမ်ား( Antihistamines)သည္ ဓါတ္မတဲ့ျခင္း ကိုေပ်ာက္ေစေသာ္လည္း၊ အိပ္ငိုက္ေစသည္။အထူးသျဖင့္ ကား၊ယာဥ္ေမာင္းသူမ်ား ေသာက္္ျပီးေမာင္းပါက ယာဥ္တိုက္မႈျဖစ္နိဳင္သည္။ကေလးငယ္ႏွင့္ သက္ၾကီးရြယ္အိုမ်ားတြင္ ေဆးပမာဏ ကို လိုအပ္သည္ထက္မ်ား ခဲ့ပါက အိပ္ေပ်ာ္၍ သတိလစ္ေမ့ေျမာရံုသာမက အသက္ရႈရပ္၍ ေသဆံုးသည္ အထိ ျဖစ္နိဳင္သည္။ဟစ္စမင္း ဆန္႔က်င္ေဆးမ်ားသည္ ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆး၊တုတ္ေကြးေပ်ာက္ေဆး၊ အဖ်ားေပ်ာက္ေဆးမ်ားတြင္ ပါေလ့ ရွိသျဖင့္ သတိျပဳဆင္ျခင္သင့္ပါသည္။

          တခ်ိဳ႕ေဆးဝါးမ်ားတြင္ ပါဝင္ေသာဓါတ္ပစၥည္းမ်ားသည္ ေရတြင္ေပ်ာ္ဝင္ေသာ(Water soluble) ပစၥည္းမ်ားျဖစ္၍ ဆီးတြင္အလြယ္တကူ စြန္႔ထုတ္၍ရသည္။ တခ်ိဳ႕ေဆးအမယ္မ်ားသည္ ေရတြင္မေပ်ာ္ ဝင္နိဳင္ ေသာ အဆီတြင္ေပ်ာ္ဝင္ေသာပစၥည္းမ်ား(Fat soluble)ျဖစ္၍ ဆီးတြင္ အလြယ္တကူ မစြန္႔ထုတ္ နိဳင္သျဖင့္ လိုအပ္သည္ထက္ ပိုေသာက္မိပါက၊ခႏၶာကိုယ္အဆီထဲတြင္ စု၍ ခႏၶာကိုယ္ကို ျပန္၍ဒုကၡေပး ပါသည္။အလြယ္ တကူ မစြန္႔ထုတ္နိဳင္ေသာပစၥည္းမ်ားတြင္ သံဓါတ္ပါဝင္သည္။ခႏၶာကိုယ္ထဲ သံဓါတ္ပို လွ်ံျခင္းကို ေဟမိုခရိုမာ တိုးစစ္ (Haemochromotosis)ဟုေခၚသည္။အသားညိုမဲျခင္း၊အသည္းက်ံဳ႕ျခင္းႏွင့္ အျခားဆိုးက်ိဳးမ်ားကို ျဖစ္ေစသည္။ထို႔ေၾကာင့္သံဓါတ္ပါေသာေဆးကို ဆရာဝန္ညႊန္ၾကားခ်က္ျဖင့္သာ ေသာက္သင့္သည္။

          ဗီတာမင္မ်ားတြင္ ေအ၊ဒီ၊ အီးႏွင့္ ေကတို႔သည္ ေရတြင္းမေပ်ာ္ဝင္ အဆီတြင္ေပ်ာ္ဝင္သည္။မလိုအပ္ ပဲေသာက္ပါက ဆီးတြင္ျပန္မစြန္႔နိဳင္သျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္ အဆီအတြင္းေအာင္းကာ ဒုကၡေပးတတ္သည္။ ဗီတာမင္ ေအ လြန္ကဲပါက အျမင္ေဝဝါးျခင္း၊အရိုးနာက်င္ျခင္းႏွင့္ အေရျပားေျပာင္းလဲမႈမ်ားကိုျဖစ္ေစသည္။ ေရရွည္လြန္ ကဲပါက အသည္းကို ပ်က္စီးေစ၍ ဦးေႏွာက္ဖိအားကို တက္ေစသည္။ဗီတာမင္ဒီ ပိုလွ်ံပါက ေသြးထဲတြင္ ထံုး ဓါတ္မ်ားေစသည္။ပ်ိဳ႕ျခင္း၊အန္ျခင္း၊အားနည္းျခင္းႏွင့္ ဆီးခဏခဏသြားျခင္းတို႔ကိုျဖစ္ေစ သည္။ ထို႔ျပင္ခံတြင္း ပ်က္ျခင္း၊ဗိုက္ေအာင့္ ျခင္း၊ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း သို႔မဟုတ္ ဝမ္းေလွ်ာျခင္း၊အရိုးပါးျခင္းႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးျခင္းတို႔ ကိုျဖစ္ေစနိဳင္သည္။ဗီတာမင္အီး လြန္ကဲပါက ပ်ိဳ႕ျခင္း၊ဝမ္းဗိုက္မအီမ သာျဖစ္ျခင္း၊ေလထျခင္း၊ ဝမ္းေလွ်ာျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ႏုံးေခြ၍ေမာပန္းလြယ္ျခင္း၊ အလြယ္တ ကူေသြးေျခဥျခင္းႏွင့္ ေသြးထြက္လြယ္ျခင္း တို႔ကိုျဖစ္ ေစသည္။ဗီတာမင္ေက ပိုလွ်ံပါက ေမြးကင္းစ ကေလး မ်ား အသားဝါျခင္း၊ေသြးနီဥကြဲ၍ျဖစ္ေသာ ေသြးအားနည္း ေရာဂါ၊ ေသြးထဲတြင္ ဘီလီရူဘင္ေခၚ သည္းေျခ ဓါတ္ျမင့္တက္ျခင္း၊ေသြးက်ဲေဆးအာနိသင္ကို ပ်က္ေစျခင္း၊ ေက်ာက္ကပ္မေကာင္း၍ ေက်ာက္ကပ္ေဆး ရေသာ လူနာမ်ားတြင္ ဗီတာမင္ေက ပါေသာေဆး ေသာက္မိပါက ေက်ာက္ကပ္ေဆး၍ မရျခင္းမ်ားျဖစ္တတ္သည္။

          ဂ်င္ဆင္းပါေသာေဆးမ်ားသည္ အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း၊ဓမၼတာမမွန္ျခင္း၊ သားျမတ္နာက်င္ျခင္း၊ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ျမန္ျခင္း၊ေသြးေပါင္းခ်ိန္တက္ျခင္း,က်ျခင္း၊ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ခံတြင္းပ်က္ျခင္း၊ဝမ္းေလွ်ာျခင္း၊ယားယံျခင္း၊အေရ ျပားအနီကြက္ထြက္ျခင္း၊မူးေဝျခင္း၊အမူအက်င့္ေျပာင္းလဲျခင္း စသည္တို႔ ျဖစ္တတ္သျဖင့္ သတိႏွင့္ေပးၾကရ သည္။

ေဆးႏွင့္က်န္းမာေရးေခါင္းစဥ္ေအာက္တြင္ နိဂံုးခ်ဳပ္အေနျဖင့္ တင္ျပလိုသည္မွာ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ ေဆးဝါးအမ်ိဳးမ်ိဳးသည္ ေသခ်ာသံုးတတ္လွ်င္ လူတို႔အတြက္ အက်ိဳးမ်ားေသာ္လည္း မသံုးတတ္လွ်င္ေဘး ျဖစ္နိုင္ပါသည္။သို႔ပါ၍ ေဆးဝါးႏွင့္ပတ္သက္၍ အက်ိဳးရွိေစျပီး၊ေဘးမျဖစ္ေစရန္အတြက္ ေအာက္ပါ အခ်က္ မ်ား ကို လိုက္နာမွသာက်န္းမာသက္ရွည္ေနနိဳင္မည္ျဖစ္ပါသည္။                                                 (၁)ေဆးကို တကယ္မွီဝဲဘို႔လိုအပ္ျခင္း(Definite indication)မရွိဘဲ မမွီဝဲပါႏွင့္၊မေပးပါႏွင့္။ အဘယ့္ေၾကာင့္ ဆိုေသာ္ ေဆးသည္ ေရာဂါကို သက္္သာေပ်ာက္ကင္း သက္္သာေစနိဳင္ေသာ္လည္း၊အကိုက္ အခဲေပ်ာက္ေဆး တစ္လံုးတည္းႏွင့္လည္း အစာအိမ္ေသြးေၾကာေပါက္နိုင္သည္ကို သတိခ်ပ္သင့္၏ (ဥပမာ Butazolidine-အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးတမ်ိဳး )။ ႏွလံုးခုန္ရပ္သြားနိဳင္သည္(ဥပမာ Propranolol)။ မ်က္စဥ္းခပ္ရံုႏွင့္ပန္းနာရင္က်ပ္ထသြားနိဳင္သည္(ဥပမာTimololမ်က္စဥ္း)။                                               (၂)ေဆးမွန္မမွန္ စစ္ေဆးပါ။အမွန္တကယ္ မွီဝဲဘို႔လိုေသာေဆး၊ ဆရာဝန္ ညႊန္ေသာေဆးကို မမွီဝဲခင္ ေဆး အမည္မွန္မမွန္၊ ေဆးဝါးဓါတုအမည္ မွန္မမွန္၊ပါဝင္ေသာပစၥည္းမ်ား၊ ေဆးပမာဏ ေသခ်ာစြာစစ္ေဆးပါ။တတ္ နိဳင္လွ်င္ ေဆးညႊန္းစာရြက္ကို ေသခ်ာစြာဖတ္ပါ။မဖတ္တတ္ပါက ဖတ္နိဳင္ေသာသူ၊ဘာသာ ျပန္ေပးေသာ သူကို ဖတ္ခိုင္းလွ်င္ ပို၍ေကာင္း၏။                                       (၃)ေသာက္ရ မွီဝဲရမည့္ေဆးပမာဏ၊ေသာက္ရမည့္ အခ်ိန္နာရီ၊အၾကိမ္အေရအတြက္ႏွင့္ မည္သို႔မည္ပံု ေသာက္ရမည္ကို ေသခ်ာစြာလိုက္နာရမည္။ ေလးပံုတပံုေသာက္ရမည္ကို ပိုေကာင္းေအာင္တျခမ္းေသာက္၍ မရ။ တစိတ္ေသာက္ရမွာ တျခမ္းေသာက္လွ်င္ တခ်ိဳ႕ေဆးမ်ား ေသသည္အထိအႏၱရာယ္ရွိသည္(ဥပမာ ဒီေဂါက္ဆင္ Digoxin-ႏွလံုးေဆး)။တေန႔တၾကိမ္ ေသာက္ရမည့္ေဆးကို ႏွစ္ၾကိိမ္ေသာက္လွ်င္၊ေဆးအဆိပ္ သင့္ျခင္း၊ ေဆးလြန္ျခင္းျဖစ္နိဳင္သည္။အစာႏွင့္ေသာက္ရမည့္ေဆးကို အစာႏွင့္မေသာက္လွ်င္ အစာအိမ္ ထိခိုက္နိဳင္သည္။အစာမရွိေသာအခ်ိန္တြင္ ေသာက္ရမည့္ ေဆးကို အစာႏွင့္ေသာက္လွ်င္ ေဆးအာနိသင္ ေလ်ာ့နိဳင္သည္။                                                                                                      (၄)ေဆးေသာက္ရမည့္ (မီွဝဲရမည့္) ကာလအျပည့္မွီဝဲရမည္။ ေရာဂါေဝဒနာ သက္သာေသာ္လည္း ေဆးကိုမိမိ သေဘာႏွင့္ မရပ္ရ(ဥပမာ တီဘီေဆး၊ ေျခာက္လျပည့္ေအာင္ မေသာက္လွ်င္ ေဆးယဥ္ပါးမႈတီဘီျဖစ္၍ ေရာဂါ ပိုဆိုး၊ပိုကုရခက္၊ပိုကာလရွည္သြားတတ္သည္)။ပဋိဇီဝေဆးမ်ားကို ေဆးပတ္လည္ေအာင္ေသာက္ရသည္။ ျပီး လွ်င္ ဆရာဝန္မညႊန္ၾကားပဲ ဆက္၍၊စြဲ၍ မိမိသေဘာႏွင့္ မေသာက္ရ၊ မမီွဝဲရ။မွီဝဲပါက ေဆး၏ေဘးထြက္ဆိုး က်ိဳးမ်ား ပို၍ခံစားရျခင္း၊အျခားေရာဂါပိုးမ်ား ထၾကြေသာင္းက်န္းျခင္း ေဘးမ်ား ၾကံုရေလ့ရွိသည္။                                                         (၅)ေသာက္ေနေသာေဆးမ်ားရွိပါက ဆရာဝန္အားေျပာျပပါ။သို႔မွသာ ေလာေလာဆယ္ျဖစ္ေနေသာ ေရာဂါ အတြက္ေဆးညႊန္းေသာအခါ၊ ယခင္ေသာက္ေနေသာ ေဆးမ်ားကို အားေပးျခင္း၊ဆန္႔က်င္ျခင္း၊ မတည့္ျခင္း မ်ားရွိပါက ဆရာဝန္ကခ်င့္ခ်ိန္နိဳင္ရန္ ျဖစ္သည္။                               (၆)ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ၊အသည္းေရာဂါ၊ေသြးတိုးဆီးခ်ိဳ စသည့္ ေရာဂါမ်ားရွိပါက ဆရာဝန္အားေျပာျပပါ။ သို႔မွသာ ေဆးကိုခ်င့္ခိ်န္၍ေပးနိုင္မည္။ ေက်ာက္ကပ္လုပ္ငန္း ခ်ိဳ႕ယြင္းေနေသာသူမ်ားတြင္ ေဆးပမာဏ ကိုေလွ်ာ့၍ ေပးရသည္။ေက်ာက္ကပ္က သာမန္လူမ်ားေလာက္ ေဆးကိုမစြန္႔ထုတ္နိဳင္ ေသာေၾကာင့္ျဖစ္ သည္။ေက်ာက္ကပ္ ထိခိုက္မည့္ေဆးမ်ားကို ေရွာင္၍ေပးရသည္။ပါရာစီတေမာ၊တက္ထရာဆိုက္ကလင္း စသည္ကဲ့သို႔ေသာ အသည္းထိခိုက္ေစသည့္ ေဆးမ်ားကို အသည္းမေကာင္းသူမ်ားတြင္ေပးေလ့မရွိ။ပန္း နာရင္က်ပ္ေရာဂါရွိသူမ်ား၊ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း ေရာဂါရွိသူမ်ားတြင္ ေရတိမ္ေရာဂါအတြက္ေပးေသာ တီမို ေလာ (TIMOLOL)မ်က္စဥ္းခတ္လွ်င္ ပန္းနာရင္က်ပ္ႏွင့္ ႏွလံုးေရာဂါကို ပိုဆိုးေစသည္။ပိုၾကြေစသည္။                                                      (၇)ေဆးတိုင္းတြင္ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး(Side effects)ႏွင့္ ဓါတ္မတဲ့ျခင္း (Allergy)ရွိသျဖင့္ ေဆးမွီဝဲျပီး ေဆး ေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ေရာဂါေဝဒနာ တခုခုခံစားရပါက သက္ဆိုင္ရာဆရာဝန္၊က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းထံ အျမန္ဆံုး အေၾကာင္းၾကား၍ လမ္းညႊန္မႈကိုခံယူပါ။                                             (၈)ေရာဂါေပ်ာက္ခ်င္စိတ္လြန္ကဲ၍ မည္သည့္ေဆးပစၥည္း ပါဝင္သည္ဟု တိက်စြာေဖာ္ျပမထားေသာ ေဆး မ်ားကို မမွီဝဲသင့္ပါ။လူေျပာသူေျပာမ်ား၍ ေသခ်ာေပါက္ ေရာဂါအျမစ္ျပတ္သည္ဟု ဆိုတိုင္းမယံုၾကည္သင့္ပါ။ ဥပမာ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါ ေပ်ာက္သည္ဆိုေသာေဆး(တိုင္းရင္းေဆးအမည္တပ္ထားေသာအခ်ိဳ႕ေဆးမ်ား) တြင္ အေနာက္တိုင္း ဆီးခ်ိိဳေသြးခ်ိဳက်ေဆးမ်ား အမႈန႔္ ၾကိတ္၍ ထည့္ထားနိုင္သည္။မိမိ မူလေသာက္ေနေသာ ဆီးခ်ိုက်ေဆးႏွင့္ အာနိသင္ထပ္တိုး၍ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ အလြန္က်သြားပါက၊ အသက္အႏၱရာယ္စိုးရိမ္ရ၍ျဖစ္ပါ သည္။

ေဒါက္တာေဇာ္ထြန္းလင္း(ေဆးပညာမဟာသိပၸံ)