မ်က္စိ၊အျမင္အာရုံႏွင့္မ်က္မွန္ပါဝါ(၄)၊၁၂/၈/၂၀၁၉ ရက္ေန႔ထုတ္ ရတနာပံုသတင္းစာပါေဆာင္းပါး။

                                          

  

     မ်က္စိ၊အျမင္အာရံုႏွင့္ မ်က္မွန္ပါဝါမ်ားအေၾကာင္း ေကာင္းစြာနားလည္သေဘာေပါက္ရန္မွာ အလင္းႏွင့္အလင္းတန္းမ်ားအေၾကာင္းသိမွသာ ျပည့္စံုမည္ျဖစ္ပါသည္။သို႔ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ယခင္ ေဆာင္းပါးတြင္အျမင္အာရံုႏွင့္အလင္းတန္းမ်ားကို အစျပဳေဖာ္ျပခဲ့ျပီး ယခုအပိုင္းတြင္လည္း အလင္း တန္းမ်ားအေၾကာင္းကို ဆက္လက္ေရးသားလိုပါသည္။

အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္(Optical medium)

အလင္းတန္းမ်ားသည္ ၾကည္လင္သန္႔ရွင္းေသာ အရာ၀တၱဳစသည္တို႔ကို ျဖတ္သန္းနိဳင္ၾကပါ သည္။ ထိုကဲ့သို႔ အလင္းျဖတ္သန္းနိဳင္ေသာ အရာ ၀တၱဳမ်ားကို အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္(optical medium) ဟုေခၚ ပါသည္။ သာမန္အားျဖင့္ ၾကားခံနယ္(medium)ဟုလည္း ေခၚၾကပါသည္။

အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ (optical medium) မ်ားတြင္ ....

(၁) အေငြ႔(gas)၊ဥပမာ-ေလ(air)                                                                                        (၂)အရည္(liquid)၊ဥပမာ-ေရ(water)                                                                                                                (၃) အစိုင္အခဲ (solid)၊ဥပမာ-ဖန္သားမွန္သား(glass),ပလပ္စတစ္အၾကည္(clear plastic) ......စသည္ျဖင့္အမ်ိဳးမ်ိဳးပါ၀င္ၾကပါသည္။

အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း(Refractive index)

အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ အသီးသီးတြင္ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း (Refractive index) စံႏွဳန္း သတ္ မွတ္ခ်က္ အသီးသီး ရွိၾကပါသည္။ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္းဆိုသည္မွာ ေလထဲ၌ အလင္းျဖတ္ သန္းမႈၾကာျမင့္ခ်ိန္ႏွင့္ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ တခုခု၌ ျဖတ္သန္းေသာ အလင္းျဖတ္သန္းမႈ ၾကာ ျမင့္ခ်ိန္တို႔ကို ေဖာ္ျပသည့္ အညႊန္းကိန္းတခု ျဖစ္ပါသည္။ ေလထဲ၌ျဖတ္သန္းေသာ အလင္းအလ်င္ (Speed of light)ႏွင့္ အလင္း ျဖတ္ၾကားခံနယ္၌ ျဖတ္သန္းေသာ အလင္း၏အလ်င္တို႔ကို နွိဳင္းယွဥ္ ေဖာ္ျပခ်က္ဟုလည္း ဆိုနိဳင္ပါသည္။တနည္းအားျဖင့္ အလင္းျဖတ္ ၾကားခံနယ္အတြင္း ျဖတ္သန္း ေသာ အလင္း၏အလ်င္ပင္ျဖစ္ပါသည္။

အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္အတြင္း ျဖတ္သန္းသည့္ အလင္း၏ အလ်င္သည္ ပိုမိုလ်င္ျမန္ပါက အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း အနိမ့္(ပမာဏနည္းမည္)ျဖစ္ျပီး၊အလင္းတန္း၏ အလ်င္သည္ ေႏွးေကြးပါက အလင္းယိုင္ညႊန္း ကိန္းအျမင့္(ပမာဏမ်ားမည္) ျဖစ္ပါသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ ေလ(air)၏ အလင္းယိုင္ ညႊန္းကိန္းသည္ (၁.၀)ျဖစ္ျပီး၊ဖန္သားမွန္သား၏ အလင္းယိုင္ ညႊန္းကိန္းသည္(၁.၅) ျဖစ္သည္ဟုဆို လွ်င္၊ ေလထဲတြင္ ျဖတ္သန္းေသာ အလင္း၏ အလ်င္ထက္ ဖန္သားမွန္သားအတြင္း ျဖတ္သန္းေသာ အလင္း ၏အလ်င္က (၀.၅)ပို၍ ၾကာျမင့္မည္ဟု ဆိုလိုရင္း ျဖစ္ပါသည္။ 

အလင္းျပန္ျခင္း(Reflection)

     အလင္းတန္းတခုသည္ ၾကည့္မွန္ကဲ့သို႔ ေခ်ာေမြ႔ေျပာင္လက္သည့္ အလင္းျပန္မ်က္ႏွာျပင္ (Refractive surface) တခုခုကို ထိမိ၍ ဆန္႔က်င္ဖက္သို႔ ျပန္၍ ထြက္လာျခင္းကို အလင္းျပန္ျခင္း (Reflection of light)ဟု ေခၚပါသည္။အလင္းျပန္ မ်က္ႏွာျပင္ရွိရာသို႔ ဦးတည္၍လာေသာ အလင္း တန္း (ရိုက္လင္းတန္း - incident light rays) သည္ အလင္းျပန္မ်က္ႏွာျပင္ႏွင့္ ထိေတြ႔လ်င္ အလင္း ျပန္သည့္ သဘာ၀ရွိပါသည္။ထိေတြ႔မ်က္ႏွာျပင္မွ ပို၍ေ၀းေသာ အကြာအေ၀းသို႔ အလင္းတန္း ျဖာ ထြက္သြားျခင္း သည္ အလင္းျပန္ျခင္း၏ သေကၤတျဖစ္ပါသည္။

 အလင္းျပန္မ်က္ႏွာျပင္ေပၚသို႔ အလင္းတန္း လာေရာက္ထိေတြ႔ သည့္ေနရာတြင္ ေထာင့္မတ္ မ်ဥ္း (၉၀ံ မ်ဥ္း)တေၾကာင္းကို အစက္ခ်မ်ဥ္းအျဖစ္ အလင္းျပန္မ်က္ႏွာျပင္၏ အေပၚတည့္တည့္တြင္ ေရးဆြဲၾကည့္ပါ။ ၎ ေဒါင္လိုက္အစက္ခ်မ်ဥ္းကို (တည့္) မတ္မ်ဥ္း (Normal line)ဟုေခၚပါသည္။

          ၎မတ္မ်ဥ္း(normal line)ႏွင့္ ရိုက္လင္းတန္း(incident ray) အၾကားရွိေဒါင့္ကို ရိုက္ ေဒါင့္(angle of incidence) ဟုေခၚျပီး၊ မတ္မ်ဥ္း ႏွင့္ ျပန္လင္းတန္း( reflected ray) အၾကားရွိ ေဒါင့္ ကို ျပန္ေဒါင့္ (angle of reflection) ဟုေခၚပါသည္။သို႔ျဖစ္ရာ အလင္းျပန္ျခင္း၏ ဥပေဒသအျဖစ္--

             ရိုက္ေဒါင့္(angle of incidence) = ျပန္ေဒါင့္(angle of reflection)

ဟူ၍ မွတ္သားၾကရမည္ ျဖစ္ပါသည္။

အလင္းယိုင္ျခင္း( Refraction )

တခါတရံ အလင္းတန္းသည္ အရာ၀တၱဳတခုခု၏ မ်က္ႏွာျပင္ႏွင့္ ထိေတြ႔ျပီးေနာက္ အလင္း ျပန္ျခင္း (reflection) ႏွင့္ အလင္းပိတ္ျခင္း(absorbed ray)တို႔ ျဖစ္ေပၚျခင္းမရွိဘဲ အရာ၀တၱဳ (အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္သစ္-new medium) အတြင္းသို႔ ယိုင္လင္းတန္း(refracted ray) အျဖစ္ ဦးတည္ခ်က္ေျပာင္းလဲလ်က္ ျဖတ္သန္းသြားျခင္းမ်ိဳးလည္းရွိပါသည္။

အလင္းယိုင္ မ်က္ႏွာျပင္ေပၚသို႔ရိုက္လင္းတန္း(incident ray)လာ ေရာက္ထိေတြ႔သည့္ ေနရာ တြင္ ေထာင့္မတ္မ်ဥ္း(၉၀ံမ်ဥ္း) တေၾကာင္းကို အစက္ခ်မ်ဥ္းအျဖစ္ (ယခင္ကကဲ့သို႔အလင္းျပန္ မ်က္ ႏွာျပင္ အေပၚ၌သာမဟုတ္ဘဲ)အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္သစ္(new medium)ကိုျဖတ္သန္းလ်က္ ေရး ဆြဲၾကည့္ပါ။၎မတ္မ်ဥ္း(၉၀ံမ်ဥ္း-Normal line)ႏွင့္ ရိုက္လင္းတန္း ၾကားရွိ ေဒါင့္ကိုရိုက္ေဒါင့္(angle of incidence)ျဖစ္ရာ၊၎မတ္မ်ဥ္း (normal line)ႏွင့္ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ အတြင္း ျဖတ္သန္း ၀င္ေရာက္သြားသည့္ ယိုင္လင္းတန္း (refractive ray) ၾကားရွိေဒါင့္ကို ယိုုင္ေဒါင့္(angle of refraction)ဟု ေခၚဆိုရမည္ ျဖစ္ပါသည္။

          အလင္းတန္းတခုသည္ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္တခုမွ အလင္း ျဖတ္ၾကားခံနယ္ ေနာက္တခုသို႔ ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္ရာတြင္( ဥပမာ-ေလ (air)မွ ဖန္သားမွန္သား(glass) အတြင္းသို႔ ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္ ရာတြင္) ဦးတည္ခ်က္(လားရာ)ေျပာင္းလဲသြားပါသည္။ အလင္းတန္း၏ အေနအ ထားသည္လည္း ေျပာင္းလဲ(ယိုင္)သြားပါသည္။ထိုကဲ့သို႔ အလင္းတန္း၏ ဦးတည္ခ်က္ႏွင့္ အေန အ ထား ေျပာင္းလဲသြားျခင္းကို အလင္းယိုင္ျခင္း (refraction) ဟုေခၚပါသည္။

          ခၽြင္းခ်က္အားျဖင့္ အလင္းတန္းသည္ ေထာင့္မွန္က် အစက္ခ်ေရး ဆြဲထားေသာ မတ္ မ်ဥ္း(normal line)ႏွင့္ တထပ္တည္းက်လ်က္ အလင္း ျဖတ္ၾကားခံနယ္(medium) တခုမွ တခုသို႔ ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္ လွ်င္မူ ဦး တည္ခ်က္ ေျပာင္းလဲမည္ မဟုတ္သကဲ့သို႔ အေနအထားလည္း ေျပာင္း လဲ မည္မဟုတ္ေပ။ သို႔ျဖစ္ရာ ယိုင္ေဒါင့္(angle of refraction)လည္း ရွိမည္ မဟုတ္ပါ။

အလင္းတန္းတခု၏ အလင္းယိုင္ပမာဏ အနည္းအမ်ား(တနည္း အားျဖင့္ ယိုင္ေဒါင့္ အက်ဥ္း အက်ယ္သည္ ၎ အလင္းတန္း ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္လာေသာ အလင္း ျဖတ္ ၾကားခံနယ္(optical medium)၏ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း(refractive index) ေပၚ တြင္မူတည္ ေနပါ သည္။

          မူလ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ႏွင့္ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္အသစ္ တို႔၏ အလင္းယိုင္ ညႊန္းကိန္းပမာဏ ျခားနားခ်က္ၾကီးမားလွ်င္ ယိုင္လင္းတန္း(refractive ray)၏ အလင္းယိုင္ပမာဏ မ်ား (ယိုင္ေဒါင့္က်ယ္) မည္ျဖစ္ျပီး၊၎ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း ပမာဏျခားနားခ်က္နည္းလ်င္ ယိုင္ လင္းတန္း၏ အလင္း ယိုင္ပမာဏနည္း(ယိုင္ေဒါင့္က်ဥ္း)မည္ ျဖစ္ပါသည္။

          အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း(refractive index) နည္းေသာ အလင္း ျဖတ္ၾကားခံနယ္မွ၊ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္းမ်ားေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံ နယ္(optical medium)အတြင္းသို႔ အလင္း တန္းျဖတ္သန္းလွ်င္၊ ယိုင္လင္း တန္း(refractive ray)သည္ ေထာင့္မတ္မ်ဥ္း(normal line)ဖက္သို႔ ယိုင္မည္ျဖစ္၏။

          ထိုနည္းတူ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္းမ်ားေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္မွ အလင္းယိုင္ ညႊန္းကိန္း နည္းေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္သို႔ အလင္းတန္း ၀င္ေရာက္လွ်င္ အလင္းတန္းသည္ ေထာင့္မတ္မ်ဥ္း ၏ ဆန္႔က်င္ဖက္သို႔ အလင္းယိုင္မည္ ျဖစ္ပါသည္။

…..သို႔ျဖစ္ရာ ……………….

- အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း ပို၍မ်ားေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္သို႔ အလင္းတန္း ၀င္ေရာက္ လွ်င္ ယိုင္ ေဒါင့္(angle of refraction)သည္ ရိုက္ေဒါင့္(angle of ancidence)ထက္ က်ဥ္းမည္ျဖစ္ျပီး ……….

- အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း ပို၍နည္းေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္သို႔ အလင္းတန္း ၀င္ေရာက္လွ်င္ ယိုင္ ေဒါင့္(angle of refractive)သည္ ရိုက္ ေဒါင့္(angle of incidence)ထက္က်ယ္မည္ျဖစ္ပါသည္။

ပရစ္ဇမ္(Prisms)

 

ပရစ္ဇမ္(prism)သည္ အလင္းတန္း၏ဦးတည္ခ်က္ႏွင့္ အေနအထားကို သိသာထင္ရွားစြာ ေျပာင္း လဲေစေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ အမ်ိဳးအစားတခုျဖစ္၏။အျမင္ေျပာင္းလဲမႈ ဆိုင္ရာတြင္ သံုးေသာ ပရစ္ဇမ္ (prism) ကို အလင္းတန္း လြယ္ကူစြာ ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္နိဳင္ေသာ ဖန္သားမွန္ သား(glass)၊ ပလပ္စတစ္ (plastic) စသည္တို႔ျဖင့္ျပဳလုပ္ေလ့ရွိျပီး၊ေလ (air)၏ အလင္းယိုင္ညႊန္း ကိန္းထက္ အလင္း ယိုင္ညႊန္းကိန္း ျမင့္မားေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ တခုျဖစ္ပါသည္။

          ပရစ္ဇမ္တခု၏ ပံုသ႑ာန္သည္ ၾတိဂံ(trangle)တခု၏ ပံုသ႑ာန္ႏွင့္ ဆင္တူပါသည္။ၾတိဂံ၏ တဖက္သည္ ပရစ္ဇမ္၏ ေအာက္ေျခ(Base) ျဖစ္ျပီး၊၎ေအာက္ေျခ၏ ဆန္႔က်င္ဖက္တြင္ ရွိေသာေဒါင့္ (corner)သည္ ပရစ္ဇမ္၏ ထိပ္ပိုင္းအထြတ္( apex )ျဖစ္ပါသည္။၎ အထြတ္(apex)၌ ရွိေသာ ေဒါင့္ ကို အထြတ္ေဒါင့္ (apical angle)ဟု ေခၚျပီး၊ အထြတ္ေဒါင့္၏ အက်ဥ္းအက်ယ္ေပၚ၌ မူတည္၍ ပရစ္ ဇမ္၏ အလင္းတန္း ေစြေစာင္းေျပာင္းလဲမႈပမာဏ အနည္းအမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစမည္ျဖစ္ပါသည္။

အလင္းတန္း လာေရာက္ထိေတြ႔သည့္ မ်က္ႏွာျပင္ေနရာ၌ ေထာင့္မတ္မ်ဥ္း(၉၀ ဒီဂရီ ေဒါင္ လိုက္မ်ဥ္း) တစ္ေၾကာင္းကို အစက္ခ်မ်ဥ္း အျဖစ္ ေရးဆြဲၾကည့္ပါ။ ၎ကိုမတ္မ်ဥ္း(normal line) အျဖစ္ သတ္မွတ္ပါ က အလင္းတန္းသည္ အလင္းျဖတ္ ၾကားခံနယ္ျဖစ္ေသာ ပရစ္ဇမ္ အတြင္းသို႔ ျဖတ္သန္း ၀င္ေရာက္သြားေသာအခါ၌ ယိုင္လင္းတန္း (refractive ray)ႏွင့္ မတ္ မ်ဥ္း(nirmal line) တို႔ အၾကားရွိေဒါင့္ (angle of refraction)သည္ သိသာထင္ရွားစြာေျပာင္းလဲသြားသည္ကို ေတြ႔ ျမင္ ၾကရမည္ျဖစ္ပါသည္။

အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္းႏွင့္ ပရစ္ဇမ္

- အကယ္၍ အလင္းတန္းသည္ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း(refractive index)ျမင့္ေသာ အလင္း ျဖတ္ၾကားခံ နယ္ကို ျဖတ္သန္းလ်င္ ယိုင္ေဒါင့္ (angle of refraction)သည္၊ ရိုက္ေဒါင့္(angle of incidence)ထက္ပို၍ က်ဥ္းမည္ျဖစ္သည္။

- အကယ္၍ အလင္းတန္းသည္ အလင္းယိုင္ညႊန္းကိန္း နိမ့္ေသာ အလင္းျဖတ္ၾကားခံနယ္ အတြင္းသို႔ ျဖတ္သန္းလွ်င္ ယိုင္ေဒါင့္သည္ ရိုက္ေဒါင့္ထက္ ပို၍ က်ယ္မည္ျဖစ္ေၾကာင္း သတိမူၾက ရမည္ျဖစ္ပါသည္။

မွန္သားႏွင့္ ပလပ္စတစ္တို႔ျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားေသာ ပရစ္ဇမ္တို႔သည္ ေလ(air)ထက္ပို၍ အလင္း ယိုင္ညႊန္းကိန္း ျမင့္မားၾကသည္ျဖစ္ရာ ပရစ္ဇမ္အတြင္း အလင္းတန္း ျဖတ္သန္း၀င္ေရာက္ေသာ အခါ တြင္ အလင္းတန္းသည္ မတ္မ်ဥ္း(normal line) ဖက္သို႔ အလင္းယိုင္မည္ျဖစ္ျပီး၊ ပရစ္ဇမ္အတြင္း မွ အလင္းတန္း ျပန္ထြက္သြားေသာအခါ တြင္၊ အလင္းတန္းသည္ မတ္မ်ဥ္း(normal line)၏ဆန္႔ က်င္ ဖက္သို႔ အလင္းယိုင္မည္  ျဖစ္ပါသည္။                

          ပရစ္ဇမ္တခုသည္ အလင္းတန္းအားလံုးကို တူညီေသာပမာဏျဖင့္ အလင္းယိုင္ေစ ေသာ သဘာ၀ရွိပါသည္။ ျပိဳင္လင္းတန္းမ်ားအျဖစ္ ပရစ္ဇမ္အတြင္းသို႔ အလင္းတန္းမ်ား၀င္ ေရာက္ ျခင္းႏွင့္ ပရစ္ဇမ္ အတြင္းမွ ထြက္ခြာျခင္းမ်ားတြင္လည္း ကြဲျပားျခားနားမႈမရွိဘဲ ပမာဏတူ ဦးတည္ ခ်က္တူ ျဖစ္ၾကသည္ကို ေတြ႔ၾကရပါမည္။

ပရစ္ဇမ္အတြင္းသို႔ အလင္းတန္း ျဖတ္သန္းရာတြင္ အထြတ္ (apex)၏ ဆန္႔က်င္ဖက္သို႔သာ အလင္းယိုင္ပါသည္။ ပရစ္ဇမ္သည္ အလင္းတန္းမ်ားကို ခ်ိန္ဆမႈ(focus) (အျမင္ပို၍ၾကည္လင္ ေအာင္)မျပဳလုပ္ပါ၊ ပရစ္ဇမ္ အတြင္း သို႔ အလင္းတန္း၀င္ေစျခင္း ထြက္ေစျခင္းျဖင့္ လိုအပ္ေသာ အလင္းယိုင္ျခင္းကိုသာ ဖန္တီး ေပးပါသည္။

          ပရစ္ဇမ္ကို ျဖတ္သန္းလ်က္ အရာ၀တၱဳတခုခုကို ၾကည့္မည္ဆို လွ်င္၊၎အရာ၀တၱဳ၏ အမွန္တကယ္ရွိေသာ မူလေနရာမွ ေသြဖည္လ်က္ ပရစ္ဇမ္၏ အထြတ္(apex)ဖက္သို႔ ယိုင္ေနေသာ ပံုရိပ္ကို ေျပာင္းလဲေတြ႔ ျမင္ၾကရမည္ ျဖစ္ပါသည္။အမွန္တကယ္တည္ရွိေသာ ေနရာ၌ ေတြ႔ျမင္ရျခင္း မ်ိဳး မဟုတ္ဘဲ မရွိေသာေနရာ၌ ေတြ႔ရျခင္းမ်ိဳးျဖစ္သျဖင့္ ၎ပံုရိပ္ကို ပံုရိပ္ေယာင္(apparent deviation of the object - အမွန္ မဟုတ္ေသာ ေနရာ၌ အရာ၀တၱဳကို ေတြ႔ျမင္ရျခင္း)ဟုေခၚဆိုရမည္ ျဖစ္ပါသည္။

   အရာ၀တၱဳမွလာေသာ ပံုရိပ္အလင္းတန္းသည္ ပရစ္ဇမ္၏ ေအာက္ေျခဖက္သို႔ ယိုင္သြား သည္ မွန္ေသာ္လည္း၊ အရာ၀တၱဳကို ဆန္႔ က်င္ဖက္ျဖစ္ေသာ ပရစ္ဇမ္၏ အထြတ္(apex)ဖက္၌ ေျပာင္းလဲ၍ ေတြ႔ျမင္ရျခင္းမ်ိဳး ျဖစ္၏။

    ျပည့္ေအာင္(COA)

(ICEE – International Centre For Eyecare  Education(Brien Holden Vision Institute Foundation),Refractive Error Training Package,Student  Manual ကို မွီျငမ္းပါသည္)